ظرفیت تامین بنزین کشور با استفاده گستردهتر از ظرفیت پتروشیمیها به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر در روز رسیده است. عماد رفیعی، مدیر دفتر مدیریت مصرف شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، اعلام کرد در کنار تولید پالایشگاهها، روزانه نزدیک به ۹ میلیون لیتر بنزین از پتروشیمی بوعلی و بخشی از تولید پتروشیمی نوری وارد شبکه تامین میشود؛ اقدامی که به گفته او میتواند ناترازی کوتاهمدت را مدیریت کند، اما راهحل پایدار افزایش مصرف بنزین نیست.
به گزارش پلازا، وی همچنین از بازگشت حدود نیمی از ظرفیت تولیدی آسیبدیده در جریان جنگ خبر داد و گفت پالایشگاه ستاره خلیجفارس همچنان با ظرفیت کامل در سرویس قرار دارد. با وجود آسیب به بخشی از زیرساختهای پالایشی، انبار نفت ری و پالایشگاههای گازی پارس جنوبی، عرضه بنزین در تهران متوقف نشده و عملیات بازسازی مخازن و زیرساختهای لجستیکی ادامه دارد.
بازگشت بخشی از ظرفیت تولید پس از آسیبهای جنگ
به گفته رفیعی، در جریان جنگ تنها یکی از واحدهای پالایشی بهصورت مستقیم هدف قرار گرفت و حدود نیمی از ظرفیت آن از مدار خارج شد. آسیب به انبار نفت ری و برخی پالایشگاههای گازی پارس جنوبی نیز بر زنجیره تولید، انتقال و تامین فرآوردهها اثر گذاشت.
در مقطعی، نزدیک به ۲۳۰ هزار بشکه از ظرفیت تولید کشور از دست رفت، اما بخش مهمی از این میزان بازیابی شده و حدود ۵۰ درصد ظرفیت از دسترفته به مدار بازگشته است. پالایشگاه ستاره خلیجفارس نیز، طبق اعلام شرکت ملی پالایش و پخش، بدون کاهش ظرفیت به فعالیت خود ادامه داده است.
وضعیت انبار نفت ری و تامین بنزین تهران
رفیعی با اشاره به حادثه انبار نفت ری گفت این اتفاق بهصورت مقطعی عملیات لجستیک و توزیع بنزین را تحتتاثیر قرار داد، اما حتی در روز وقوع حادثه نیز عرضه بنزین در تهران متوقف نشد و کمبودی در جایگاهها گزارش نشد.
اکنون حدود ۵۰ درصد ظرفیت انبار نفت ری برای عملیات لجستیکی در حال استفاده است و بازسازی سایر مخازن ادامه دارد. بخشی از بنزین مورد نیاز تهران نیز از پالایشگاههای دیگر کشور، از جمله پالایشگاه اراک، تامین میشود.
نقش پتروشیمیها در افزایش تولید بنزین
ظرفیت تولید بنزین کشور پیش از این حدود ۱۱۰ میلیون لیتر در روز بود، اما با استفاده بیشتر از ظرفیت پتروشیمیها افزایش پیدا کرده است. پتروشیمی نوری بخشی از تولید خود را در اختیار شبکه تامین بنزین قرار داده و پتروشیمی بوعلی نیز روزانه نزدیک به ۹ میلیون لیتر بنزین تامین میکند.
همچنین با اقدامهای انجامشده در پالایشگاه آبادان، تولید این مجموعه افزایش یافته و بخشی از خوراک آن به پتروشیمی بوعلی اختصاص پیدا کرده است. مجموع تولید پالایشگاهها و پتروشیمیها اکنون به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر در روز رسیده است.
تامین از پتروشیمیها؛ مسکن کوتاهمدت برای ناترازی
مدیر دفتر مدیریت مصرف شرکت ملی پالایش و پخش تاکید کرد که تامین بنزین از پتروشیمیها راهکار دائمی برای حل ناترازی نیست. به گفته او، هزینه اختصاص این محصولات به بازار داخلی تفاوت معناداری با واردات برای دولت ندارد، زیرا فرآوردههای مورد استفاده امکان صادرات نیز داشتهاند.
به این ترتیب، افزایش تامین از پتروشیمیها میتواند فشار کوتاهمدت بر شبکه عرضه را کاهش دهد، اما حل پایدار مسئله نیازمند کنترل رشد مصرف، بهبود وضعیت حملونقل عمومی، افزایش اسقاط خودروهای فرسوده و تقویت مصرف سیانجی است.
مصرف بنزین به ۱۵۳ میلیون لیتر در روز رسید
رفیعی رشد مصرف بنزین را مهمترین چالش فعلی دانست و اعلام کرد متوسط مصرف روزانه بنزین در سال ۱۴۰۱ حدود ۹۸ میلیون لیتر بود. این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۲۳ میلیون لیتر و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۲۹ میلیون لیتر در روز رسید.
برآورد میشد میانگین مصرف امسال، در صورت نبود شرایط جنگی، از ۱۳۴ میلیون لیتر در روز عبور کند. با این حال، پیشبینی فعلی برای میانگین مصرف تا پایان سال حدود ۱۳۲ میلیون لیتر در روز است. مصرف بنزین در برخی روزهای اخیر نیز تا سطح ۱۵۳ میلیون لیتر در روز افزایش یافته است.
رشد متوسط سالانه مصرف بنزین در پنج سال گذشته بین ۶ تا ۸ درصد اعلام شده؛ روندی که فشار زیادی بر تولید داخلی، منابع ارزی و شبکه واردات وارد میکند.
هزینه ۶ میلیارد دلاری تغییر تراز بنزین
به گفته رفیعی، سال ۱۳۹۹ نقطه عطف تراز تولید و مصرف بنزین بود؛ سالی که بهرهبرداری از پالایشگاه ستاره خلیجفارس، افت مصرف در دوره همهگیری کرونا و اصلاح قیمت بنزین در اواخر سال ۱۳۹۸ همزمان شد.
در آن سال، بنزین به نخستین کالای صادراتی غیرنفتی ایران تبدیل شد و حدود ۳ میلیارد دلار ارزآوری داشت. اکنون اما واردات بنزین هزینهای در حدود ۳ میلیارد دلار به همراه دارد؛ تغییری که در مجموع نزدیک به ۶ میلیارد دلار فشار بر تراز ارزی کشور ایجاد میکند.
فاصله تولید و اسقاط خودرو، عامل افزایش مصرف
یکی از دلایل مهم رشد مصرف سوخت، فاصله چشمگیر میان تعداد خودروهای تولیدشده و خودروهای اسقاطی است. در سال ۱۴۰۳ حدود یک میلیون و ۲۴۰ هزار دستگاه خودرو تولید شد، اما تنها حدود ۲۴۹ هزار دستگاه خودرو از رده خارج شد.
بر اساس هدفگذاری برنامه هفتم پیشرفت، سالانه باید ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو اسقاط شود. با این حال، میانگین اسقاط خودرو در پنج سال اخیر کمتر از ۱۰۰ هزار دستگاه بوده است؛ موضوعی که به افزایش تعداد خودروهای پرمصرف و فرسوده در ناوگان کشور منجر میشود.
کاهش مصرف سیانجی و فرسودگی حملونقل عمومی
مصرف روزانه سیانجی نیز از حدود ۲۴.۷ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۵.۸ میلیون مترمکعب در سال گذشته کاهش یافته است. پیشبینی میشود این رقم در صورت نبود سیاست موثر، امسال به کمتر از ۱۵ میلیون مترمکعب در روز برسد.
هر مترمکعب سیانجی معادل تقریبی یک لیتر بنزین در نظر گرفته میشود. بنابراین کاهش حدود ۱۵ میلیون مترمکعبی مصرف سیانجی، فشاری معادل نیاز روزانه به واردات ۱۵ میلیون لیتر بنزین ایجاد کرده است.
رفیعی همچنین فرسودگی و کاهش ظرفیت ناوگان حملونقل عمومی را از عوامل موثر بر رشد مصرف سوخت دانست. توسعه اتوبوسرانی، بهویژه در شهرهایی که ساخت مترو زمانبر و پرهزینه است، میتواند راهکاری سریعتر و اقتصادیتر برای کاهش وابستگی به خودروی شخصی باشد.