هنر ایران یکی دیگر از چهرههای خود را از دست داد. منوچهر فرید، بازیگری که نامش با جریانهای پیشرو تئاتر و سینمای ایران در دهههای چهل و پنجاه گره خورده بود، در غربت و در شهر ملبورن استرالیا دار فانی را وداع گفت. او که از نسل بازیگرانی بود که تئاتر را پلهی اولِ رسیدن به قلههای بازیگری میدانستند، میراثی از خود به جای گذاشت که هنوز هم مورد ستایش سینماگران است.
پیوند تئاتر و سینمای مدرن
منوچهر فرید متولد سال ۱۳۱۶ بود؛ دورانی که بازیگری نه به واسطهی چهره، بلکه به واسطهی «بیان» و «تکنیک» ارزشگذاری میشد. او در کنار هنرمندان بزرگی چون جمشید مشایخی و پرویز فنیزاده، الفبای بازیگری را در کلاسهای حمید سمندریان آموخت. حضور او در نمایشهای زنده تلویزیونی و اجراهای صحنهای، از او بازیگری ساخت که دوربین سینما برایش غریبه نبود.
ورود او به سینما با تجربهای آغاز شد که هر بازیگری آرزویش را داشت؛ همکاری با ابراهیم گلستان در فیلم جریانساز «خشت و آیینه». این شروعِ درخشان، مسیر هنری فرید را به سمت فیلمهایی سوق داد که امروز بخش مهمی از تاریخ فرهنگ ایران محسوب میشوند.
بازیگری در خدمت معنا
فرید در طول دوران فعالیت خود، گزیدهکاری را بر پرکاری ترجیح میداد. شاید همین ویژگی باعث شد تا نقشآفرینیهای او در آثاری که ماندگار شدند، به عنوان الگوهایی از بازیگری «حسگرا» شناخته شوند. کارنامه سینمایی او، گواهی است بر حضور در آثاری که نه تنها برای سرگرمی، بلکه برای تفکر ساخته شده بودند:
همکاری با بهرام بیضایی: بازی در آثار ماندگاری همچون غریبه و مه، کلاغ و چریکه تارا، او را به یکی از بازیگران محبوب بیضایی تبدیل کرد که توانایی عجیبی در بازتابِ درونیاتِ شخصیتهای پیچیده داشت.
تنوع در نقشآفرینی: از فضای اجتماعی و تلخ بلوچ مسعود کیمیایی تا حماسهسازی در سریال بهیادماندنی دلیران تنگستان، فرید ثابت کرد که در هر ژانری حرفی برای گفتن دارد.
میراثی که زنده میماند
درگذشت منوچهر فرید، تلنگری است بر فرسایشِ نسلی که سینمای ایران را با استانداردهای بالای هنریاش تعریف کرد. اگرچه او سالهای پایانی عمر خود را دور از وطن سپری کرد، اما نقشهای او در گنجینه سینمای ایران، تا زمانی که علاقهمندان به هنرِ نمایش به سراغ آثار کلاسیک میروند، زنده خواهد ماند. نام منوچهر فرید به عنوان بازیگری که «وقار» را به صحنه و پرده میآورد، در حافظهی هنری ایران ثبت شده است.