متا در یک حرکت بحثبرانگیز و در سکوت کامل، زیرساختهای فناوری تشخیص چهره را به عینکهای هوشمند محبوب خود، یعنی Ray-Ban Meta و Oakley Meta، اضافه کرده است. این ویژگی که با نام رمز «NameTag» شناخته میشود، عملاً به عینک هوشمند اجازه میدهد تصاویر افراد حاضر در میدان دید کاربر را به «اثر انگشت بیومتریک» تبدیل کرده و آنها را برای شناسایی جستجو کند؛ اقدامی که اکنون موجی از نگرانیهای شدید در مورد حریم خصوصی و امنیت عمومی ایجاد کرده است.
قابلیت NameTag چگونه کار میکند؟
بر اساس گزارشها، اگرچه این ویژگی هنوز بهصورت عمومی در دسترس کاربران قرار نگرفته، اما کدهای آن در ماههای اخیر روی عینکهای هوشمند متا نصب شده است. مکانیزم این فناوری به این صورت است:
تبدیل تصویر: عینک هوشمند چهره افراد را تحلیل کرده و آن را به یک «اثر انگشت چهره» یا داده بیومتریک قابل پردازش تبدیل میکند.
مقایسه محلی: این داده با یک پایگاه داده ذخیرهشده در اپلیکیشن Meta AI روی گوشی کاربر مقایسه میشود.
پاسخ یا انتظار: اگر تطابقی پیدا شود، به کاربر اطلاع داده میشود. اگر تطابقی نباشد، اثر چهره در پوشهای تحت عنوان «در انتظار» (Pending) قرار میگیرد تا احتمالاً در آینده یا با دادههای بیشتر، شناسایی شود.
کارشناسان امنیت، از جمله کوپر کوینتین از بنیاد مرزهای الکترونیکی (EFF)، نسبت به این اتفاق هشدار دادهاند و معتقدند متا عملاً در حال تبدیل مشتریانش به یک «ماشین نظارتی توزیعشده» است.
طوفان انتقادات؛ از ترسهای دیستوپیایی تا نامههای سرگشاده
این حرکت متا با واکنشهای بسیار تندی مواجه شده است. در آوریل ۲۰۲۶، بیش از ۷۰ سازمان حقوق بشری و مدافع حریم خصوصی، از جمله ACLU، در نامهای سرگشاده خواستار توقف فوری طرحهای NameTag شدند. آنها معتقدند این فناوری تهدیدی جدی برای آزادیهای مدنی و حریم خصوصی تکتک اعضای جامعه است.
نگرانیها فقط محدود به کارشناسان نیست؛ نتایج نظرسنجی YouGov نشان میدهد که تقریباً نیمی از بزرگسالان به دلیل وجود دوربینهای هوشمند و قابلیتهای اتصال، از استفاده از عینکهای هوشمند در اماکن عمومی بهشدت نگران بوده و حتی خواستار ممنوعیت آنها هستند.
پاسخ متا: «فقط در حال تحقیق هستیم!»
در مقابل، سخنگوی متا، رایان دانیلز، با ادبیاتی محتاطانه به این انتقادات پاسخ داده است. او تأکید کرده که آنچه کاربران در کدها میبینند، تنها شواهدی از یک «کاوش فنی» است:
«هیچ چیزی به دست مصرفکنندگان نرسیده و تصمیم نهایی گرفته نشده است. ما پایگاه داده مرکزی چهره نمیسازیم. اگر روزی تصمیم به عرضه چنین قابلیتی بگیریم، رویکردی بسیار متفکرانه و با شفافیت کامل خواهیم داشت.»
با این حال، منتقدان میگویند ایجاد زیرساختهایی برای میلیونها پایگاه داده «خصوصی» در گوشی کاربران، تفاوت چندانی با یک پایگاه داده مرکزی ندارد و همچنان نظارت غیرمسئولانه را تسهیل میکند.
دو روی یک سکه؛ آیا تشخیص چهره میتواند مفید باشد؟
با وجود تمام انتقادات، یک جنبه دیگر از این فناوری نیز مطرح است: دسترسپذیری. سازمانهای غیرانتفاعی مانند Vision Aid استدلال میکنند که برای افراد نابینا یا کمبینا، توانایی تشخیص چهره اطرافیان از طریق عینک، نه یک ابزار نظارتی، بلکه یک ضرورت برای برابری اجتماعی و تعامل بهتر با محیط اطراف است.
متا و میراث تشخیص چهره؛ تکرار یک اشتباه؟
این اولین باری نیست که متا با این فناوری چالش دارد. فیسبوک در سال ۲۰۲۱ و پس از یک دعوی حقوقی ۶۵۰ میلیون دلاری، سیستم تشخیص چهره خود را به دلیل فشارهای اجتماعی حذف کرد. حالا به نظر میرسد که متا دوباره سعی دارد در قالبی جدید (عینکهای هوشمند)، به همان مسیری بازگردد که پیشتر از آن عقبنشینی کرده بود.
باید دید آیا فشارهای افکار عمومی و نهادهای نظارتی، متا را وادار به حذف دائمی این کدها خواهد کرد یا اینکه این شرکت راهی برای ادغام «اخلاقی» آن با حفظ حریم خصوصی پیدا میکند.