در دنیای سینما، کم پیش میآید که فیلمها بتوانند در برابر آزمون بیرحم زمان مقاومت کنند. اما آثار هایائو میازاکی، استاد بزرگ انیمیشن ژاپن، استثنایی بر این قاعده هستند. فیلمهای او نه تنها با گذر دههها کهنه نمیشوند، بلکه انگار برای هر نسل حرف تازهای دارند. بیایید نگاهی تحلیلیتر به ۵ فیلم برتر او بیندازیم که همچنان قلههای انیمیشنسازی جهان محسوب میشوند.
۱. شهر اشباح (Spirited Away): سفر ادیسهوار در دنیای مدرن
این فیلم که در سال ۲۰۰۱ اکران شد و اسکار بهترین انیمیشن را برد، همچنان پرچمدار آثار میازاکی است. داستان چیهیرو در حمام خدایان، تمثیلی از گمگشتگی انسان در دنیای مدرن و مصرفگراست. شخصیت «بیچهره» (No-Face) که از طمع دیگران تغذیه میکند، نقدی کوبنده بر جامعهای است که هویت خود را در مصرف میجوید. این لایههای عمیق باعث شده تا بزرگسالان پا به پای کودکان از تماشای آن لذت ببرند.
۲. شاهزاده مونونوکه (Princess Mononoke): جنگی بدون برنده
سالها پیش از آنکه بحث تغییرات اقلیمی ترند جهانی شود، میازاکی در سال ۱۹۹۷ هشداری جدی داد. شاهزاده مونونوکه نشان میدهد که جنگ با طبیعت برندهای ندارد. شاهزاده آشیتاکا که نفرین شده، سعی میکند بین انسانها و طبیعت صلح برقرار کند. دیالوگها و فلسفه این فیلم چنان بالغ و پیچیده است که حتی امروز هم بسیاری از فیلمهای لایو اکشن هالیوودی توان رقابت با عمق داستانی آن را ندارند.
۳. قلعه متحرک هاول (Howl’s Moving Castle): زیبایی در نقص
این فیلم که در بحبوحه جنگ عراق ساخته شد، بازتابدهنده نفرت میازاکی از جنگ است. اما در لایه زیرین، قلعه متحرک هاول داستانی درباره زیباییِ پیری و نقص است. سوفی تنها زمانی قدرتمند میشود که پیری ظاهری را میپذیرد و هاول تنها زمانی به آرامش میرسد که از ظاهر بینقصش دست میکشد. طراحی بصری این فیلم و موسیقی متن مسحورکننده جو هیسایشی، آن را به یک تابلوی نقاشی متحرک تبدیل کرده است.
۴. همسایه من توتورو (My Neighbor Totoro): ستایش سادگی
در دنیایی که انیمیشنها پر از اکشن و انفجار شدهاند، توتورو به ما یادآوری میکند که زیبایی در سکوت و کشف طبیعت است. صحنهی ایستادن توتورو و دخترک زیر باران در ایستگاه اتوبوس، یکی از نمادینترین لحظات تاریخ سینماست. این فیلم به ما یاد میدهد که برای دیدن جادو، فقط کافی است با چشمهای بازتری به طبیعت نگاه کنیم.
۵. پورکو روسو (Porco Rosso): مرثیهای برای انسانیت
شاید شخصیترین فیلم میازاکی باشد. خوکی که خلبان است و در دریای آدریاتیک پرواز میکند، نمادی از خودِ میازاکی و دیدگاههای سیاسی و اجتماعی اوست. این فیلم ترکیبی عجیب از مالیخولیا و طنز است؛ داستانی درباره مردانی که در دنیایی که ارزشهایش را از دست داده، سعی میکنند شریف باقی بمانند. پورکو روسو ثابت میکند که انیمیشن میتواند بستری برای جدیترین نقدهای سیاسی باشد، بدون اینکه سرگرمکنندگی خود را از دست بدهد.
این ۵ فیلم گواهی بر نبوغ مردی هستند که قلممویش نه فقط روی کاغذ، بلکه بر روح بینندگانش نقاشی میکشد. مهم نیست چند سال بگذرد، جادوی میازاکی جاودانه باقی خواهد ماند.