ساختن یک وبسایت کامل از صفر تا صد، برای خیلی از علاقهمندان به برنامهنویسی با یک دوگانگی آزاردهنده همراه است؛ برای بخش ظاهری سایت باید سراغ یک دسته از ابزارها بروند و برای منطق سمت سرور و پایگاه داده، زبانی جداگانه یاد بگیرند. همین جابهجایی میان زبانهای مختلف، مسیر یادگیری و توسعه را طولانی و گاهی گیجکننده میکند.
برنامه نویسی جاوا اسکریپت این مانع را از سر راه برداشته است. زبانی که در گذشته فقط درون مرورگرها اجرا میشد، حالا با ورود تکنولوژیهایی مثل نود جی اس روی سرور هم اجرا میشود. به همین دلیل، شروع یادگیری جاوااسکریپت از صفر به معنای در دست داشتن ابزاری واحد است که تمام بخشهای یک پروژه وب، از رابط کاربری تا پردازشهای پشت صحنه را بدون نیاز به زبان کمکی دیگری پوشش میدهد.
برنامهنویسی فولاستک با جاوااسکریپت دقیقاً به چه معناست؟
هر وباپلیکیشن از دو بخش مجزا تشکیل میشود. بخش اول سمت کلاینت یا فرانتاند است که تمام اجزای دیداری مثل منوها و دکمهها را شامل میشود و کاربر مستقیم با آن کار میکند. بخش دوم یا بکاند، پشت صحنه سایت است که پردازشهای سرور و پایگاه داده در آن انجام میشوند.
برای درک ارتباط این دو بخش، یک رستوران را تصور کنید. سالن غذاخوری حکم فرانتاند را دارد و آشپزخانه همان بکاند است. مشتری سفارش خود را به پیشخدمت میدهد که در دنیای وب نقش API را بازی میکند؛ یعنی درخواست را از فرانتاند به بکاند میبرد و پاسخ را برمیگرداند. توسعهدهنده فولاستک کسی است که مهارت ساخت هر دو بخش را دارد و صفر تا صد کلاینت و سرور را با زبان واحد جاوااسکریپت کدنویسی میکند.
چرا جاوااسکریپت کوتاهترین مسیر برای فولاستک شدن است؟
تسلط بر هر دو سمت کلاینت و سرور معمولاً به معنای درگیر شدن با زبانهای برنامهنویسی متعدد است، اما تمرکز روی اکوسیستم جاوااسکریپت این مسیر را کوتاهتر میکند:
بینیازی از یادگیری زبان جدید برای سرور: کسی که جاوااسکریپت را برای فرانتاند بلد است، برای ورود به بکاند نیاز به یادگیری زبانی تازه از پایه ندارد.
سرعت و کارایی بالا: جاوااسکریپت به کمک محیط نود جیاس و موتور V8، سرعت و کارایی مطلوبی در اجرای برنامهها فراهم میکند.
ماژولهای آماده فراوان: وجود ماژولهای ازپیشساخته متعدد، پیادهسازی قابلیتهای مختلف و روند توسعه پروژه را سرعت میبخشد.
متنباز و رایگان بودن ابزارها: تقریباً تمام ابزارهای توسعه در این اکوسیستم متنباز و رایگان هستند.
جامعه کاربری بزرگ: به لطف فراوانی منابع آموزشی و انجمنهای فعال، پیدا کردن راهحل برای خطاهای کدنویسی کار دشواری نیست.
نقشه راه قدمبهقدم؛ از صفر تا فولاستک جاوااسکریپت
تبدیل شدن به توسعهدهنده فولاستک با برنامه نویسی جاوا اسکریپت وقتی ساده میشود که ابزارهای فرانتاند و بکاند را به ترتیب درستی یاد بگیرید. پریدن از یک تکنولوژی به تکنولوژی دیگر باعث سردرگمی میشود؛ به همین دلیل، مسیر استاندارد یادگیری به پنج گام مشخص تقسیم میشود. همراه شدن با دورههای ویدیویی و ساختاریافته برای یادگیری فولاستک در مکتبخونه هم کمک میکند تا این مراحل را بدون سردرگمی پیش ببرید.
گام اول: تسلط بر پایههای وب و هسته جاوااسکریپت
نقطه شروع توسعه وب از همان بخشی است که کاربر در مرورگر میبیند. پیش از نوشتن منطق برنامه، باید ساختار صفحه را با زبان نشانهگذاری HTML بچینید و ظاهر المانها را با CSS شکل دهید.
پس از آمادهسازی ظاهر صفحه، نوبت به یادگیری عمیق خود زبان جاوااسکریپت میرسد. تسلط بر مفاهیم پایه و نحوه اجرای کدهای جاوااسکریپت در سمت مرورگر، امکان تبدیل صفحههای ایستا به محیطی تعاملی را فراهم میکند و زیربنای فنی لازم برای ورود به مراحل بعدی را میسازد.
گام دوم: انتخاب یک فریمورک فرانتاند
هنگامی که مقیاس یک وباپلیکیشن بزرگتر میشود، مدیریت بخش دیداری و تعاملات کاربر فقط با کدنویسی جاوااسکریپت خام پیچیدگیهای زیادی دارد. در این مرحله، سراغ فریمورکهای جاوااسکریپت میرویم تا توسعه بخش فرانتاند ساختاریافتهتر پیش برود.
ابزارهای اصلی برای ساخت رابط کاربری مدرن در این اکوسیستم عبارتند از:
React
Vue
Angular
برای تبدیل شدن به توسعهدهنده فولاستک نیازی به یادگیری هر سه ابزار نیست؛ کافی است یکی از این گزینهها را انتخاب کنید و پس از تسلط بر آن، آماده ورود به بخش سرور شوید.
گام سوم: ورود به سمت سرور با Node.js و Express
تا پیش از معرفی Node.js، جاوااسکریپت فقط درون مرورگر اجرا میشد و سرعت چندان بالایی هم نداشت. این تکنولوژی در کنار موتور V8 گوگل، امکان اجرای کدهای جاوااسکریپت روی سرور را با سرعت بالا فراهم کرد تا توسعهدهندگان برای ساخت بخش بکاند نیازی به یادگیری زبان جدید نداشته باشند.
تسلط بر محیط سمت سرور برای اجرای جاوااسکریپت خارج از مرورگر ضروری است و دنبالکردن یک مسیر ساختاریافته برای آموزش node js به درک دقیق این معماری کمک میکند. در کنار این محیط، فریمورک Express.js نیز به کار گرفته میشود تا مدیریت درخواستهای سرور و ارتباط میان بخشهای مختلف اپلیکیشن در سمت بکاند سادهتر انجام شود.
گام چهارم: کار با پایگاه داده و تکمیل استک
هر وباپلیکیشنی برای ذخیره اطلاعات کاربران به یک پایگاه داده نیاز دارد. در اکوسیستم جاوااسکریپت و محیط نود جیاس، پایگاههای داده غیررابطهای یا No-SQL سازگاری بالایی با ساختار کدها دارند و در این میان، MongoDB انتخاب اول بسیاری از توسعهدهندگان است.
با یادگیری کار با این دیتابیس، میتوان یک استک عملی ساخت. نمونه شناختهشده این ترکیب در پروژههای واقعی، استک MEAN است که از چهار تکنولوژی MongoDB برای پایگاه داده، Express و Node.js برای سمت سرور و فریمورک Angular برای بخش فرانتاند شکل میگیرد. این ترکیب اجازه میدهد جریان داده را از مرورگر تا دیتابیس، یکسره با جاوااسکریپت مدیریت کنید.
گام پنجم: ابزارهای ضروری کنترل نسخه
در پروژههای فولاستک، حجم کدها در هر دو سمت فرانتاند و بکاند بالا میرود و مدیریت تغییرات بدون ابزار مناسب دشوار است. به همین دلیل، تسلط بر سیستم کنترل نسخه و بهویژه Git یکی از مهارتهای ضروری در انتهای این مسیر است تا برنامهنویس بتواند کدهای پروژه را مدیریت کند و در تیمهای توسعه نرمافزار فعالیت داشته باشد.
محدودیتهایی که باید قبل از شروع بدانید
با وجود مزایای یکپارچهسازی فرانتاند و بکاند با یک زبان واحد، این مسیر برای هر پروژهای مناسب نیست. نود جیاس در ساخت اپلیکیشنهای مقیاسپذیر و پرسرعت عملکرد خوبی دارد، اما وقتی پای پردازشها و محاسبات سنگین سمت سرور به میان میآید، مدیریت آنها برایش دشوار میشود.
محدودیت دیگر در لایه پایگاه داده است. همانقدر که نود جیاس با دیتابیسهای No-SQL مثل MongoDB هماهنگ است، در تعامل با پایگاههای داده رابطهای چالش دارد و کار با آن در چنین ساختاری چندان روان نیست.
چطور در این مسیر یادگیری بمانیم و به نتیجه برسیم؟
تسلط بر فرانتاند و بکاند نیازمند تمرین مستمر است. از آنجا که تعدد ابزارها ممکن است باعث سردرگمی شود، دنبال کردن یک نقشه راه مشخص اهمیت زیادی دارد. استفاده از ویدیوهای آموزشی ساختاریافته این امکان را فراهم میکند که مباحث را فارغ از موقعیت مکانی دنبال کنید، مفاهیم کدنویسی سمت کلاینت و سرور را بارها مرور کنید و گامبهگام به مهارت عملی برسید.
