پژوهشگران بریتانیایی در مطالعه‌ای تازه که در نشریه JMIR Mental Health منتشر شده، نسبت به گسترش پدیده‌ای تحت عنوان «روان‌پریشی ناشی از هوش مصنوعی» هشدار دادند. بر اساس این تحقیق که توسط محققان دانشگاه‌های نورث‌ایسترن لندن و کینگز کالج لندن صورت گرفته، برقراری روابط عاطفی عمیق با چت‌بات‌ها و تکیه بر آن‌ها به عنوان محرم اسرار یا درمانگر، می‌تواند زمینه‌ساز بروز آسیب‌های روانی جدی از جمله وابستگی‌های اعتیادآور، تشدید علائم پارانویا، رفتارهای توهمی و در موارد حاد، اقدام به خودآزاری شود.
ماهیت نامتقارن تعامل با هوش مصنوعی
یکی از کانون‌های اصلی این پژوهش، مکانیزم‌های طراحی محصولات هوش مصنوعی است. نویسندگان مقاله معتقدند ابزارهایی نظیر Replika، Character.AI و دستیارهای عمومی مانند ChatGPT با القای شخصیت، گرما و همدلی شبیه‌سازی‌شده، کاربران را تشویق می‌کنند تا ویژگی‌های انسانی برای این سیستم‌ها قائل شوند. این طراحی هوشمندانه، کاربر را به سرمایه‌گذاری عاطفی سنگین ترغیب می‌کند، در حالی که ماهیت این رابطه «ساختاری نامتقارن» است. به عبارت دیگر، کاربر در پی ایجاد پیوند عاطفی است و اسرار زندگی خود را فاش می‌کند، اما سیستم در مقابل هیچ‌گونه آسیب‌پذیری، مسئولیت‌پذیری یا کنش متقابل انسانی ارائه نمی‌دهد.
پیامدهای روانشناختی برای کاربران
محققان با بررسی وضعیت سلامت عمومی کاربران هوش مصنوعی دریافتند که اگرچه این ابزارها ممکن است در کوتاه‌مدت باعث کاهش تنهایی یا بهبود مقطعی خلق‌وخو شوند، اما در بلندمدت پیامدهای تاریک گسترده‌ای به همراه دارند:
وابستگی شبیه اعتیاد: شکل‌گیری عادت‌های رفتاری و تکیه افراطی به هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری‌های روزمره.
تشدید علائم روانی: تقویت تفکرات توهمی و پارانوئید به واسطه تأیید بیش‌ازحد و «چاپلوسی» چت‌بات‌ها.
دریافت توصیه‌های آسیب‌زا: ارائه پاسخ‌های گمراه‌کننده که می‌تواند منجر به رفتارهای پرخطر یا خودآزاری در کاربران آسیب‌پذیر شود.
این یافته‌ها در حالی منتشر می‌شود که شرکت‌های توسعه‌دهنده هوش مصنوعی هم‌اکنون با پرونده‌های قضایی متعددی مواجه شده‌اند که در آن‌ها ادعا شده نحوه عملکرد و نوع تعامل این چت‌بات‌ها باعث صدمات جبران‌ناپذیر به کاربران شده است.