در یک سال اخیر، چین با سرعتی قابل توجه به یکی از بازیگران اصلی صنعت هوش مصنوعی در جهان تبدیل شده است؛ بهگونهای که مدلهای هوش مصنوعی این کشور، بهویژه مدلهای متنباز و open-weight، اکنون در رقابت مستقیم با نمونههای آمریکایی قرار دارند. نکته مهم آن است که بسیاری از این مدلها بهصورت رایگان در اختیار کاربران و توسعهدهندگان قرار میگیرند و همین موضوع، توجه جهانی را به خود جلب کرده است.
پیشتازی چین در مدلهای open-weight
مدلهای open-weight که پارامترهای آنها بهصورت عمومی منتشر میشود، یکی از نقاط قوت اصلی چین در رقابت جهانی هوش مصنوعی هستند. آمارهای منتشرشده از پلتفرم Hugging Face نشان میدهد که مدلهای چینی در حال حاضر حتی بیشتر از مدلهای آمریکایی دانلود میشوند؛ موضوعی که بیانگر استقبال گسترده توسعهدهندگان از این فناوریهاست.
DeepSeek و علیبابا در خط مقدم رقابت
در میان شرکتهای فعال چینی، نام DeepSeek بیش از دیگران مطرح شده است. این شرکت توانسته با معرفی مدلهایی قدرتمند، نگاه بسیاری از فعالان حوزه فناوری را به خود جلب کند. در کنار آن، علیبابا نیز با مدلهای Qwen وارد رقابت جدی شده است. مدلهای Qwen در سپتامبر گذشته به محبوبترین مدلهای Hugging Face تبدیل شدند و حتی مدلهای Llama متعلق به شرکت متا را پشت سر گذاشتند. این موفقیتها باعث شده شرکتهای بزرگ آمریکایی به خرید یا همکاری با استارتآپهای هوش مصنوعی چینی علاقهمند شوند.
چالش بزرگ: درآمدزایی از هوش مصنوعی رایگان
با وجود موفقیت فنی، شرکتهای چینی هنوز با یک چالش اساسی مواجهاند: کسب درآمد. بیشتر مدلهای هوش مصنوعی چینی بهصورت رایگان عرضه میشوند و همین مسئله، درآمد مستقیم آنها را محدود کرده است. در حالی که OpenAI تنها از طریق اپلیکیشن ChatGPT در سال گذشته بیش از ۱.۷ میلیارد دلار درآمد داشته، مجموع درآمد ده مدل پرطرفدار چینی حدود ۵۰۰ هزار دلار برآورد میشود.
در حال حاضر، درآمد شرکتهای چینی بیشتر از طریق فروش خدمات جانبی مانند زیرساختهای ابری، پشتیبانی فنی و سفارشیسازی مدلها برای کسبوکارها تأمین میشود.
بازار داخلی کوچک و رقابتی چین
یکی دیگر از موانع مهم، محدود بودن بازار داخلی چین است. شرکتهای چینی نسبت به همتایان آمریکایی خود هزینه کمتری برای نرمافزارها و خدمات ابری پرداخت میکنند. مجموع هزینه شرکتهای چینی در این حوزه حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد میشود؛ رقمی که کمتر از یکدهم هزینه شرکتهای آمریکایی است. همین موضوع باعث شده مدلسازان چینی تمرکز خود را به بازارهای بینالمللی معطوف کنند.
تمرکز بر بازارهای نوظهور و خارج از غرب
کشورهایی مانند برزیل، مالزی، سنگاپور و برخی کشورهای خاورمیانه به بازارهای هدف شرکتهای چینی تبدیل شدهاند. در این کشورها، حساسیتهای سیاسی کمتری نسبت به چین وجود دارد و امکان فعالیت آزادانهتری فراهم است. بهعنوان نمونه، مدل Sea-Lion در سنگاپور بهتازگی از مدل Llama به Qwen تغییر یافته و بر بستر زیرساخت ابری علیبابا اجرا میشود.
همچنین شرکتهایی مانند علیبابا، بایدو و تنسنت سرمایهگذاری گستردهای در مراکز داده آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه انجام دادهاند.
استقبال استارتآپها در غرب، اما نه غولهای فناوری
در کشورهای غربی، مدلهای چینی بیشتر مورد توجه استارتآپها و شرکتهای کوچک قرار گرفتهاند؛ کسبوکارهایی که به دنبال راهکارهای کمهزینه و انعطافپذیر هستند. رایگان بودن مدلها و هزینه پایین پردازش دادهها از مهمترین دلایل این استقبال است.
با این حال، شرکتهای بزرگ آمریکایی همچنان به دلیل نگرانیهایی مانند امنیت داده، حریم خصوصی و تنشهای سیاسی، تمایلی به استفاده مستقیم از مدلهای چینی ندارند و در صورت استفاده، ترجیح میدهند آنها را روی زیرساختهای داخلی خود اجرا کنند.
فشارهای سیاسی و محدودیتهای قانونی
چالشهای سیاسی نیز مسیر شرکتهای چینی را دشوارتر کرده است. برخی از شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی به فهرست محدودیتهای دولت آمریکا اضافه شدهاند و دسترسی آنها به فناوریهای آمریکایی کاهش یافته است. علاوه بر این، برخی ایالتهای آمریکا استفاده از مدلهای چینی را در سیستمهای دولتی ممنوع کردهاند.
اروپا؛ فرصتی بالقوه اما نه بدون مانع
در اروپا، شرایط تا حدی متفاوت است. عقبماندگی این قاره در توسعه مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی ممکن است باعث شود دولتها و شرکتها تمایل بیشتری به استفاده از مدلهای چینی نشان دهند. با این حال، نگرانی درباره استفاده از مراکز داده چینی همچنان یک مانع جدی به شمار میرود.
آینده متفاوت غولها و استارتآپها
برای شرکتهای بزرگی مانند علیبابا و تنسنت، هوش مصنوعی بیشتر یک ابزار پشتیبان برای تقویت خدمات اصلی مانند تجارت الکترونیک و شبکههای اجتماعی است. اما برای استارتآپهای هوش مصنوعی چینی، آینده چندان ساده نیست؛ چرا که درآمدزایی از مدلهای رایگان و متنباز همچنان یکی از دشوارترین چالشهای پیش روی آنهاست.
منبع: اکو ایران