اتحادیه اروپا سرانجام برنامه نهایی خود برای راهاندازی سرویس ارتباط ماهوارهای پهنباند مستقل با نام IRIS را تکمیل کرده است؛ پروژهای که قرار است از سال ۲۰۲۹ فعالیت خود را آغاز کند و در مرحله نخست، برای مأموریتهای حساس و حاکمیتی از جمله مدیریت بحران، کمکهای بشردوستانه و نظارت مرزی به کار گرفته شود. این منظومه که بهعنوان پاسخ اروپایی به سلطه استارلینک در بازار ارتباطات فضایی مطرح میشود، با حمایت کمیسیون اروپا، آژانس فضایی اروپا و تولیدکنندگان اروپایی وارد فاز اجرایی شده و حالا جزئیات بیشتری از مقیاس و کارکرد آن منتشر شده است.
IRIS دقیقاً چه پروژهای است؟
IRIS یک شبکه ماهوارهای پهنباند مستقل برای اتحادیه اروپا است که هدف اصلی آن، تأمین ارتباط امن و پایدار برای دولتهای عضو و شرکای نزدیک اروپایی مانند نروژ و ایسلند عنوان شده است. برخلاف استارلینک که برای استفاده گسترده کاربران عادی نیز طراحی شده، IRIS در گام نخست بیشتر یک زیرساخت راهبردی و دولتی به شمار میرود.
تعداد ماهوارهها بیشتر از برنامه اولیه شد
یکی از نکات مهم درباره این پروژه، افزایش تعداد ماهوارههای نهایی آن است. طبق گزارشها، با اضافه شدن ۶۶ ماهواره جدید، شمار کل ماهوارههای IRIS به ۳۴۸ ماهواره میرسد. به گفته آژانس فضایی اروپا، این افزایش ظرفیت برای تقویت توانمندیهای شبکه در حوزههای دفاعی، امنیتی و خدمات اضطراری اهمیت ویژهای دارد.
همکاری اروپا با صنعت فضایی قاره سبز
کمیسیون اروپا پس از آغاز مذاکرات در ژانویه امسال، به توافقهایی با تولیدکنندگان اروپایی و ESA رسیده است. این توافقها علاوه بر تعیین چارچوب اجرایی پروژه، شامل قیمت هدف هر ماهواره و میزان سرمایهگذاری موردنیاز اپراتورهای خصوصی نیز میشود؛ موضوعی که نشان میدهد اتحادیه اروپا قصد دارد این طرح را با تکیه بر زنجیره تأمین داخلی و ظرفیت صنعتی قاره پیش ببرد.
نخستین پرتابها در ۲۰۲۹
بر اساس برنامه فعلی، اولین ماهوارههای IRIS در سال ۲۰۲۹ به فضا پرتاب خواهند شد و سرویس این شبکه نیز در همان سال آغاز میشود. این در حالی است که استارلینک اسپیسایکس هماکنون با بیش از ۱۰ هزار ماهواره فعال در مدار پایین زمین، فاصله زیادی از پروژه اروپایی دارد؛ با این حال، مأموریت IRIS اساساً رقابت مستقیم برای بازار مصرفکننده نیست، بلکه بیشتر روی استقلال ارتباطی اروپا و کاهش وابستگی راهبردی تمرکز دارد.
کاربردهای اولیه؛ از بحران تا مرزها
مأموریتهای اولیه IRIS بهطور مشخص برای واکنش سریع در شرایط اضطراری، حمایت از عملیات امدادی و بشردوستانه و پایش مرزها تعریف شده است. این کارکردها میتوانند به دولتهای اروپایی کمک کنند تا در زمان اختلال شبکههای زمینی، جنگ، بلایای طبیعی یا بحرانهای زیربنایی، به یک مسیر ارتباطی امن و پایدار دسترسی داشته باشند.
آیا مردم عادی هم از IRIS استفاده خواهند کرد؟
در حال حاضر این منظومه برای کاربران عادی طراحی نشده است، اما در ادامه ممکن است خدمات آن برای شرکتها و شهروندان نیز در مناطقی که اینترنت سنتی وجود ندارد یا قابلاعتماد نیست، در دسترس قرار گیرد. با این حال، چنین مرحلهای فعلاً در اولویت نخست پروژه قرار ندارد و بیشتر به توسعههای بعدی وابسته است.
استارلینک همچنان رقیب دستنیافتنی؟
در حالی که اروپا روی استقلال ماهوارهای خود سرمایهگذاری میکند، استارلینک همچنان بزرگترین بازیگر اینترنت ماهوارهای جهان محسوب میشود و حتی زمزمههایی درباره گسترش خدمات آن به قالب یک اپراتور موبایل در آمریکا نیز مطرح شده است. ایلان ماسک نیز اخیراً گفته بود استارلینک در آینده بخش عمده اینترنت جهان را تأمین خواهد کرد؛ ادعایی که نشان میدهد رقابت در این حوزه فقط بر سر ماهواره نیست، بلکه بر سر آینده زیرساخت ارتباطی جهان است.