طرح آزمایشی شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت سوخت اضطراری در ۷۵ جایگاه منتخب تهران به اجرا درآمد. با آغاز این طرح، برخی انتقادها پیرامون افزایش زمان سوخت‌گیری و معطلی رانندگان به دلیل نیاز به دریافت رمز یک‌بارمصرف و ثبت شناسه مطرح شده است؛ اما بررسی‌های فنی نشان می‌دهد که این تغییر، بخشی از یک جراحی ساختاری برای مهار قاچاق گسترده، مسدود کردن رانت‌های پنهان و اصلاح الگوی توزیع حامل‌های انرژی به شمار می‌رود.
انحراف بزرگ کارت‌های اضطراری از هدف اولیه
به گزارش پلازا، کارت سوخت اضطراری در دهه ۸۰ برای شرایط کاملاً خاص نظیر مفقودی یا سوختن کارت شخصی رانندگان تعریف شد، اما در گذر زمان این استثنا تبدیل به قاعده شد. آمارها نشان می‌دهد که سهم سوخت‌گیری با کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها به مرز ۴۰ درصد از کل مصرف بنزین کشور رسیده است؛ یعنی از هر ۱۰ خودرو، ۴ خودرو بدون ثبت هیچ‌گونه هویت، شماره پلاک یا ردپای مشخص سوخت دریافت می‌کردند. این مسئله مانع از تحقق تکلیف قانونی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی برای رساندن سهم کارت‌های شخصی به حداقل ۹۵ درصد و اختلال در مدیریت ناترازی بنزین شده بود.
آسیب‌های رویه سنتی در جایگاه‌ها
نبود نظارت سیستمی بر کارت‌های جایگاه‌ها، زمینه‌ساز سوءاستفاده‌های متعددی در سطوح خرد و کلان شده بود:
تخلفات صنفی و نارضایتی شهروندان: اعلام بی‌دلیل اتمام سهمیه در ساعات شلوغی و نیمه‌شب، یا دریافت مبالغ غیررسمی و انعام‌های اجباری برای در اختیار گذاشتن کارت.
برداشت‌های نامحدود و غیرمجاز: انجام سوخت‌گیری‌های صوری با بارنامه‌های جعلی.
تغذیه شبکه‌های قاچاق: خروج گسترده بنزین یارانه‌ای از شبکه رسمی به دلیل عدم امکان تفکیک راننده واقعی از دلالان سوخت.
اتصال تراکنش سوخت به شبکه بانکی و فواید آن
در مدل جدید، با اتصال برخط «تراکنش سوخت‌گیری» به «تراکنش بانکی» خریدار و دریافت شناسه، برای هر بار استفاده از کارت اضطرار یک پروفایل شفاف ایجاد می‌شود. این تغییرات زیرساختی، مزایای متعددی را به همراه دارد:
حمایت هدفمند از ناوگان خدماتی: امکان تخصیص اعتبارات حمایتی به تاکسی‌های اینترنتی، وانت‌بارها و خودروهای امدادی بر پایه پیمایش واقعی ثبت‌شده.
تضمین دسترسی ۲۴ ساعته: پایان انحصار متصدیان و جلوگیری از بهانه‌تراشی برای عدم ارائه کارت اضطرار در طول شبانه‌روز.
مدیریت هوشمند در بحران‌ها: هدایت هدفمند بنزین به سمت مصارف حیاتی در شرایط ناترازی فصلی یا اختلالات مقطعی.
مهار هوشمند قاچاق: شناسایی خودکار سوخت‌گیری‌های متوالی، چرخش یک کارت بانکی میان چندین نازل و رفتارهای مشکوک مصرفی در جایگاه‌های مرزی و حاشیه‌ای.
ریشه‌های مقاومت و کارشکنی علیه طرح
شفاف‌سازی توزیع بنزین و قطع درآمدهای نامشروع واسطه‌ها معمولاً با مقاومت‌هایی همراه است. اقداماتی نظیر ایجاد تعلل عمدی، بزرگ‌نمایی نواقص اولیه نرم‌افزاری یا تشکیل صف‌های صوری، تلاشی از سوی سودجویان برای ناکارآمد نشان دادن سیستم و بازگشت به رویه غیرشفاف گذشته ارزیابی می‌شود؛ موضوعی که حضور فعال تیم‌های بازرسی میدانی را ضروری کرده است.
کارت سوخت شخصی؛ راهکار عبور از هرگونه معطلی
فرآیند جدید ثبت شناسه برای کارت اضطرار با کارمزد ۱,۰۰۰ تومانی و دریافت کد پیامکی همراه است. شهروندان با همراه داشتن کارت هوشمند سوخت شخصی خود می‌توانند بدون معطلی، بدون نیاز به تلفن همراه یا سامانه‌های پیامکی و در کمترین زمان ممکن اقدام به سوخت‌گیری کنند و بدین ترتیب سهم خود را در حفظ منابع ملی و جلوگیری از سوءاستفاده‌های غیرقانونی ایفا نمایند.