دولت بار دیگر تأکید کرده است که هیچ تصمیمی درباره تغییر قیمت یا سهمیه بنزین بدون اطلاعرسانی قبلی اجرا نخواهد شد؛ با این حال، افزایش شکاف میان تولید و مصرف، رشد تقاضا و تشدید نگرانیها درباره قاچاق سوخت، احتمال بازنگری در نظام عرضه بنزین را پررنگتر کرده است.
به گزارش پلازا به نقل از اقتصاد آنلاین، از اصلاح نرخ بنزین آزاد و کاهش سهمیه دوم گرفته تا اجرای الگوهای جدید سهمیهبندی و حتی حذف یارانه بنزین، گزینههایی هستند که برای مدیریت بازار سوخت مورد بررسی قرار دارند.
دولت: هر تصمیمی درباره بنزین با اطلاع قبلی اعلام میشود
به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از ایسنا، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با اشاره به لزوم مدیریت مصرف بنزین اعلام کرده است که دولت ناچار به اتخاذ راهکارهایی برای ایجاد تعادل در این حوزه است. او تأکید کرده هرگونه تغییر احتمالی در قیمت یا سهمیه بنزین، همانند دفعات گذشته، با شفافیت، صراحت و اطلاعرسانی قبلی به مردم اعلام خواهد شد.
در همین حال، مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی نیز گفته است دولت قصد غافلگیر کردن مردم را ندارد و اگر تصمیمی در این زمینه گرفته شود، پیش از اجرا اطلاعرسانی خواهد شد و پس از دریافت بازخوردها، تصمیم نهایی اعمال میشود.
ریشه نگرانیها؛ مصرف بالا و تولید محدود
آمارهای رسمی نشان میدهد توزیع بنزین در ۲۴ روز ابتدایی تیرماه به روزانه ۱۳۴ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۱ میلیون لیتر افزایش داشته است. افزایش ترددهای درونشهری و برونشهری، رشد سفرهای جادهای و تردد خودروهای فرسوده از مهمترین عوامل رشد مصرف عنوان شدهاند.
این در حالی است که در برخی روزها مصرف بنزین در کشور به حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ میلیون لیتر میرسد، اما مجموع تولید روزانه پالایشگاهی و بلندینگ حدود ۱۲۱ میلیون لیتر برآورد میشود. همچنین آسیب واردشده به بخشی از ظرفیت پالایشی کشور، اهمیت مدیریت همزمان عرضه و تقاضا را بیشتر کرده است.
سه سناریوی اصلی برای اصلاح نظام بنزین
یکی از گزینههای در حال بررسی، بازنگری در نرخ بنزین آزاد و اصلاح سهمیه دوم است. در این الگو، سهمیه یارانهای ۶۰ لیتری بدون تغییر باقی میماند، اما سهمیه دوم از ۷۰ لیتر به ۵۰ لیتر کاهش پیدا میکند و مصرف مازاد با نرخ بالاتری محاسبه میشود. در این سناریو، نرخ بنزین آزاد نیز ممکن است از ۵ هزار تومان به حدود ۱۰ هزار تومان برسد.
سناریوی دوم به اجرای نوعی جیرهبندی یا بازطراحی سهمیهبندی مربوط میشود. در این روش، سهمیههای فعلی حذف و مقدار مشخصی بنزین برای هر خودرو یا هر فرد در نظر گرفته میشود. نرخ مصرف در چارچوب سهمیه مشخص خواهد بود و مصرف بیشتر از آن مشمول سازوکار جداگانه میشود.
سناریوی سوم، حذف یارانه بنزین و عرضه این فرآورده با قیمت واقعی است. در این مدل، بنزین برای همه مصرفکنندگان با نرخ واقعی عرضه میشود و نظام یارانهای فعلی کنار گذاشته خواهد شد. حامیان این روش معتقدند اجرای آن میتواند به کاهش مصرف، محدود شدن قاچاق سوخت، کاهش نیاز به واردات و پایین آمدن بار مالی دولت کمک کند، هرچند اجرای چنین طرحی نیازمند ملاحظات اقتصادی و اجتماعی گسترده است.
سابقه مصوبه بنزین جایگاه و کارت اضطراری
اواخر پاییز سال گذشته، هیئت وزیران مصوب کرد نرخ بنزین جایگاه با استفاده از کارت اضطراری برای مصرف مازاد بر ۱۶۰ لیتر سهمیهای، از نیمه آذرماه به ۵ هزار تومان افزایش یابد. بر اساس همان مصوبه، استفاده از سهمیه اول و دوم تنها با کارت سوخت شخصی ممکن شد و اعلام نرخ سوم بنزین جایگاه نیز بهصورت فصلی در اختیار وزارت نفت قرار گرفت.
در آن زمان برآوردها نشان میداد حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد شهروندان، نیاز سوختی خود را با دو سهمیه اول و دوم تأمین میکنند. در عین حال، تأکید شده بود بیشترین زمینه قاچاق مربوط به بنزین کارتهای موجود در جایگاههاست و به همین دلیل، در سهمیههای اول و دوم که با کارت شخصی پرداخت میشود، تغییری اعمال نشد.
دیدگاه مخالفان افزایش قیمت بنزین
عباس کاظمی، کارشناس حوزه انرژی، معتقد است افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی راهحل مؤثری برای کاهش مصرف نیست. او گفته است هر قیمتی برای بنزین تعیین شود، بازار کشش آن را دارد، اما نتیجه آن افزایش تورم خواهد بود و لزوماً مصرف را کاهش نمیدهد.
به گفته این کارشناس، قیمتگذاری بنزین بر مبنای نرخهای بینالمللی نیز در شرایط فعلی امکانپذیر نیست. او همچنین تأکید کرده اختصاص سهمیه به هر فرد بهجای هر خودرو، اقدام درستی نیست و به جای آن باید بر کاهش استفاده از خودروهای دولتی و شرکتی و توسعه حملونقل عمومی تمرکز شود.
پیشنهاد اجرای بسته ترکیبی برای مدیریت بازار سوخت
در مقابل، برخی کارشناسان بر این باورند که شرایط فعلی با یک راهکار واحد قابل مدیریت نیست. علیرضا کریمی، کارشناس حوزه نفت، گاز و پتروشیمی، میگوید باید از ترکیب چند روش برای ساماندهی بازار بنزین استفاده شود.
او پیشنهاد داده است پالایشگاههایی که توان تولید بنزین باکیفیت، از جمله بنزین یورو ۴، را دارند با سازوکاری مشخص وارد چرخه عرضه شوند و در مقابل، مشوقهایی نیز دریافت کنند. به گفته او، این اقدام میتواند بخشی از فشار ناشی از اختلاف قیمت تمامشده و نرخ فعلی عرضه را کاهش دهد.
کریمی همچنین بر بازنگری در سهمیههای فعلی، بهروزرسانی نرخهای دوم و سوم متناسب با تورم و نرخ ارز و محدودسازی کارتهای موجود در جایگاهها تأکید کرده و گفته است مجموعه این اقدامات میتواند بدون وارد کردن فشار مالی گسترده به مردم، به مدیریت مصرف کمک کند.
تصمیم نهایی هنوز اعلام نشده است
با وجود مطرح شدن سناریوهای مختلف، هنوز تصمیم نهایی درباره اصلاح قیمت یا سهمیه بنزین اعلام نشده است. با این حال، اظهارات مسئولان و کارشناسان نشان میدهد مدیریت مصرف، کاهش قاچاق سوخت و ایجاد تعادل میان تولید و مصرف، محور اصلی بررسیهای دولت در این حوزه است.