آمارهای تازه بانک مرکزی از یک جهش کمی و کیفی در مسیر دیجیتالی‌شدن نظام پرداخت کشور حکایت دارد. از آبان ۱۴۰۱ که چک الکترونیک به چرخه بانکی ایران وارد شد تا پایان فروردین ۱۴۰۵، بیش از سه میلیون و ۴۹۰ هزار فقره چک دیجیتال صادر شده است.
اما عدد مهم‌تر در این گزارش پلازا و به نقل از اکو ایران، نرخ وصول این چک‌هاست؛ جایی که نزدیک به ۹۸.۶ درصد از چک‌های سررسیدشده با موفقیت وصول شده‌اند و این یعنی اعتماد به این ابزار تازه، با سرعتی فراتر از انتظار در حال شکل‌گیری است.
فروردین ۱۴۰۵؛ ویترینی از کارآمدی چک دیجیتال
نگاهی دقیق‌تر به عملکرد یک ماهه اخیر، تصویر روشن‌تری از بلوغ سامانه چک الکترونیک ارائه می‌دهد. تنها در فروردین امسال، ۲۳۹ هزار و ۶۹۵ فقره چک دیجیتال در کشور ثبت شده است. از این میان، بیش از ۶۳ هزار فقره به سررسید رسیده و نکته قابل تأمل اینکه نرخ وصول این چک‌ها از مرز ۹۹.۷ درصد عبور کرده است. این رقم نه تنها بالاتر از میانگین کل دوره است، بلکه عملاً چک الکترونیک را از نظر قابلیت اطمینان، در جایگاهی برابر یا حتی بالاتر از چک‌های سنتی قرار می‌دهد. وقتی یک ابزار مالی دیجیتال به چنین ضریب اطمینانی دست می‌یابد، توجیه منطقی برای حفظ نظام کاغذی پیشین، روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.
از آبان ۱۴۰۱ تا امروز؛ مسیر یک تحول خاموش
طرح چک الکترونیک در راستای اجرای قانون جدید چک و با هدف کاهش مراجعه حضوری به شعب بانکی، از آبان ۱۴۰۱ کلید خورد. بانک مرکزی تمام فرایند را به‌گونه‌ای طراحی کرده که صدور، ارسال، تأیید و وصول چک به‌طور کامل در بستر اینترنت‌بانک یا موبایل‌بانک انجام شود. متقاضی پس از ثبت درخواست دسته‌چک دیجیتال و دریافت برگه‌های دارای شناسه صیادی، می‌تواند چک را به‌صورت آنلاین صادر و برای دریافت‌کننده ارسال کند. این سادگی در کنار شفافیت ناشی از ثبت تمام مراحل در سامانه‌های رسمی، احتمالاً یکی از دلایل اصلی نرخ وصول بالای این چک‌ها بوده است.
شبکه بانکی در حال تکمیل؛ ۱۳ بانک پیشگام و سایرین در راه
در حال حاضر ۱۳ بانک شامل اقتصاد نوین، پارسیان، تجارت، خاورمیانه، رفاه کارگران، سینا، قرض‌الحسنه مهر ایران، کشاورزی، ملت، ملی، صادرات، کارآفرین و قرض‌الحسنه رسالت، امکان صدور و وصول غیرحضوری چک الکترونیک را فراهم کرده‌اند. سایر بانک‌ها نیز موظف به پیوستن به این طرح شده‌اند و از سوی دیگر، تمام بانک‌ها ملزم شده‌اند چک‌های دیجیتال صادرشده توسط سایر بانک‌ها را در سامانه چکاوک بپذیرند. این الزام، کلید اصلی یکپارچگی شبکه چک الکترونیک است. علاوه بر این، بانک مرکزی از اجرای آزمایشی صدور و وصول چک الکترونیک برای اشخاص حقوقی در بانک‌های ملت، صادرات و رفاه کارگران خبر داده که می‌تواند حجم تراکنش‌ها را در ماه‌های آینده به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش دهد.