کاهش تدریجی سهمیه بنزین نرخ دوم از ۱۰۰ لیتر به ۷۰ لیتر و سپس ۵۰ لیتر، همزمان با محدودتر شدن سهمیه کارتهای جایگاه، این پرسش را جدیتر کرده است که دولت بدون تغییر قیمت بنزین سهمیهای، آیا در حال هدایت بخشی از مصرفکنندگان به سمت بنزین آزاد است یا خیر.
به گزارش پلازا، در حالی که سخنگوی دولت تأکید کرده سهمیه ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی بدون تغییر باقی میماند، روند اخیر نشان میدهد حجم سوخت یارانهای قابل دریافت برای برخی رانندگان بهتدریج کاهش یافته است.
سهمیهها آب میرود
بر اساس آنچه در روزهای اخیر مطرح شده، سهمیه بنزین نرخ دوم که در ابتدای اجرای طرح ۱۰۰ لیتر بود، ابتدا به ۷۰ لیتر و سپس به ۵۰ لیتر کاهش یافته است. این تغییر در ظاهر به معنای تثبیت نرخ رسمی بنزین سهمیهای است، اما در عمل میتواند مصرفکنندگان پرمصرف را زودتر به سقف سهمیه برساند و آنها را ناچار به خرید بنزین آزاد با نرخ ۵ هزار تومان کند.
سیگنال تازه از بازنگری در سهمیهبندی
همزمان با این تغییرات، پیمان فلسفی، نماینده مردم تهران در مجلس، از بررسی سناریوی بازنگری در سهمیهبندی بنزین خبر داده است. به گفته او، در نشست مشترک با سازمان برنامه و بودجه و وزارت نفت، تأکید اصلی بر استفاده از ابزارهای غیرقیمتی برای مدیریت مصرف بوده است؛ رویکردی که بهجای افزایش ناگهانی قیمت، بر اصلاح نحوه توزیع سهمیهها تمرکز دارد.
تمرکز بر تهران و مصرف بالا
با توجه به سهم بالای تهران در مصرف سوخت کشور، مسئولان معتقدند کنترل مصرف در پایتخت میتواند اثر قابل توجهی بر کاهش هزینههای دولت و مدیریت تقاضای انرژی داشته باشد. از این منظر، سیاستگذاران بهدنبال ابزارهایی هستند که بدون ایجاد شوک مستقیم در بازار، الگوی مصرف را تغییر دهند.
سناریوی جدید آغاز شده است؟
اگر روند ماههای اخیر ملاک قرار گیرد، دولت تاکنون بدون افزایش قیمت بنزین سهمیهای، دو اقدام مهم را عملیاتی کرده است؛ نخست کاهش سهمیه بنزین نرخ دوم و دوم محدودتر شدن سهمیه کارت جایگاهها. این سیاست باعث میشود برخی رانندگان زودتر از گذشته به سقف سهمیه یارانهای برسند و ناچار شوند بنزین آزاد مصرف کنند؛ اتفاقی که بدون تغییر نرخ رسمی، هزینه سوخت بخشی از مردم را افزایش میدهد.
در عین حال، برخی گزارشها و گمانهزنیها از احتمال افزایش قیمت بنزین با نرخ سوم در فصل آینده، یعنی پاییز یا حتی زودتر، حکایت دارد؛ هرچند هنوز تصمیم رسمی در اینباره اعلام نشده است.
اصلاح تدریجی بهجای تصمیم ناگهانی
برآیند اظهارات اخیر مسئولان نشان میدهد دولت در حال حرکت به سمت اصلاح تدریجی نظام یارانه سوخت است. در کنار بازنگری در سهمیهبندی، اجرای قیمتگذاری پلکانی، اتصال کارت سوخت به کارت بانکی و استفاده از ابزارهای هوشمند نیز از گزینههای در دست بررسی عنوان شده است.
با این حال، اینکه این کاهش تدریجی سهمیهها مقدمهای برای یک نظام جدید توزیع سوخت باشد یا صرفاً راهکاری کوتاهمدت برای کنترل مصرف، هنوز روشن نیست و به تصمیمهای آینده دولت بستگی دارد.
مدیریت مصرف یا افزایش هزینه پنهان برای مردم؟
اگرچه از نگاه سیاستگذار، کاهش سهمیه بنزین نرخ دوم ابزاری برای مدیریت مصرف و کاهش بار یارانه سوخت است، اما در عمل میتواند پیامدهای مستقیم برای شهروندان داشته باشد. رانندگانی که به دلیل شغل، محل سکونت یا نیاز روزانه، ناچار به تردد مستمر هستند، سهمیه خود را زودتر تمام میکنند و باید دفعات بیشتری برای سوختگیری به جایگاهها مراجعه کنند.
این روند فقط به افزایش استفاده از بنزین آزاد منتهی نمیشود؛ بلکه میتواند صفهای طولانیتر، اتلاف وقت، ازدحام در جایگاهها و هزینههای پنهان بیشتری را برای مردم به همراه داشته باشد. از همین رو، هرگونه اصلاح در نظام سهمیهبندی سوخت، علاوه بر ملاحظات اقتصادی، باید از زاویه آثار اجتماعی و رفاهی نیز بررسی شود.