بحث تغییر فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان دوباره به یکی از حساسترین موضوعات حوزه کار و تأمین اجتماعی تبدیل شده است؛ موضوعی که اگرچه هنوز به تصمیم نهایی نرسیده، اما نگرانی زیادی میان بیمهشدگان و جامعه کارگری ایجاد کرده است. پرسش اصلی اینجاست: اگر مبنای محاسبه مستمری از میانگین دو سال پایانی به دورهای طولانیتر تغییر کند، آیا حقوق بازنشستگان آینده کمتر خواهد شد؟
به گزارش پلازا، در هفتههای اخیر برخی گزارشها و گمانهزنیها از بررسی پیشنهادهایی درباره تغییر نحوه محاسبه مستمری بازنشستگی خبر دادهاند. بر اساس این پیشنهادها، به جای آنکه میانگین دستمزد دو سال آخر بیمهپردازی مبنای محاسبه مستمری قرار گیرد، ممکن است دوره طولانیتری از سابقه شغلی افراد در میانگینگیری لحاظ شود؛ حتی در برخی روایتها از محاسبه بر اساس بخش عمده یا تمام سالهای بیمهپردازی سخن گفته شده است.
همین موضوع باعث شده این پرونده از یک بحث فنی و اداری، به یک نگرانی معیشتی جدی تبدیل شود؛ زیرا در اقتصاد تورمی، دستمزد سالهای گذشته معمولاً فاصله زیادی با هزینههای امروز دارد و ورود حقوق سالهای دورتر به میانگین محاسبه، میتواند عدد نهایی مستمری را کاهش دهد.
اصل ماجرا چیست؟
در برداشت رایج از فرمول فعلی، مستمری بازنشستگی معمولاً بر اساس میانگین دستمزد دو سال پایانی محاسبه میشود. به همین دلیل، حقوق سالهای آخر بیمهپردازی نقش تعیینکنندهای در رقم مستمری دارد.
اما پیشنهادهای جدید، ظاهراً به دنبال بزرگتر کردن این بازه محاسبه هستند. یعنی به جای آنکه فقط دو سال پایانی ملاک قرار گیرد، چند سال بیشتر یا حتی کل سابقه بیمهپردازی فرد در محاسبه وارد شود.
این تغییر در ظاهر میتواند یک اصلاح فنی به نظر برسد، اما منتقدان میگویند در شرایط تورمی ایران، چنین تغییری ممکن است به ضرر بخشی از بیمهشدگان تمام شود؛ بهخصوص افرادی که در سالهای پایانی خدمت، افزایش دستمزد قابل توجهی داشتهاند.
آیا حقوق بازنشستگان ۱۴۰۵ کاهش مییابد؟
نکته مهم این است که تا این لحظه، هیچ تصمیم رسمی و نهایی درباره تغییر فرمول محاسبه مستمری اعلام نشده است. بنابراین نمیتوان گفت حقوق بازنشستگان ۱۴۰۵ بهصورت قطعی کاهش پیدا میکند.
اما نگرانی جامعه کارگری از این جهت است که اگر مبنای محاسبه از دو سال پایانی به دورهای طولانیتر تغییر کند و همزمان سازوکار مؤثری برای تعدیل تورمی دستمزدهای سالهای گذشته در نظر گرفته نشود، رقم مستمری برخی بیمهشدگان آینده میتواند کمتر از فرمول فعلی باشد.
به بیان سادهتر، اصل نگرانی این نیست که همین حالا حقوق همه بازنشستگان کاهش مییابد؛ بلکه بحث اصلی درباره فرمول محاسبه مستمریهای آینده و اثر احتمالی آن بر کسانی است که در سالهای بعد بازنشسته میشوند.
هشدار نماینده کارگران: زمان و شیوه طرح موضوع سؤالبرانگیز است
در همین زمینه، محسن باقری، عضو گروه کارگری شورایعالی کار، با انتقاد از طرح این مباحث در شرایط فعلی گفته است مشخص نیست انتشار چنین مطالبی در رسانهها و فضای مجازی بر چه مبنای کارشناسی انجام شده و آنچه برخی نمایندگان مجلس مطرح میکنند، مورد پذیرش جامعه کارگری نیست.
او تأکید کرده که این موضوع ابهامات جدی دارد و حتی با بررسی مشروح مذاکرات نیز روشن نیست چگونه چنین نتیجهگیریهایی درباره تغییر فرمول مستمری مطرح شده است.
باقری همچنین به یکی از مهمترین انتقادهای جامعه کارگری اشاره کرده است: نبود مشارکت واقعی شرکای اجتماعی. به گفته او، تشکلهای کارگری و حتی گروه کارفرمایی نیز اعلام کردهاند که در جریان جزئیات این پیشنهادها نبودهاند. این یعنی موضوعی با چنین سطحی از اثرگذاری بر معیشت میلیونها نفر، بدون شفافیت کافی و بدون حضور جدی ذینفعان در حال طرح است.
چرا این پیشنهاد برای کارگران و بازنشستگان حساس است؟
تغییر فرمول مستمری فقط یک اصلاح اداری ساده نیست. این موضوع مستقیماً با امنیت معیشتی آینده بیمهشدگان گره خورده است.
در سالهای اخیر، تورم باعث شده ارزش دستمزدها در فاصله چند سال تغییر قابل توجهی داشته باشد. به همین دلیل، اگر دستمزدهای سالهای دورتر بدون تعدیل مناسب وارد محاسبه شوند، میانگین حقوق مبنا پایینتر میآید و در نتیجه مستمری نهایی نیز ممکن است کمتر شود.
برخی فعالان کارگری هشدار دادهاند که چنین تغییری، در صورت اجرای بدون ملاحظات جبرانی، میتواند کاهش قابل توجهی در مستمریهای آینده ایجاد کند. البته اعدادی مانند کاهش ۳۰ یا ۴۰ درصدی هنوز حکم قطعی نیستند و بیشتر در قالب هشدار و برآورد مطرح میشوند، نه نتیجه رسمی یک مصوبه نهایی.
طرفداران تغییر فرمول مستمری چه میگویند؟
مدافعان این ایده معمولاً دو دلیل اصلی مطرح میکنند. نخست، مسئله پایداری مالی صندوقهای بازنشستگی است. از نگاه آنان، اگر مستمری فقط بر اساس دو سال پایانی محاسبه شود، ممکن است فشار بیشتری به منابع صندوقها وارد شود.
دلیل دوم، جلوگیری از برخی سوءاستفادههای احتمالی است. برخی معتقدند در سالهای پایانی بیمهپردازی، ممکن است دستمزد برخی افراد بهصورت غیرواقعی افزایش یابد تا مستمری بالاتری دریافت کنند.
با این حال، منتقدان میگویند حتی اگر اصلاح فرمول ضروری باشد، این اصلاح نباید ناگهانی، یکجانبه و بدون مشارکت شرکای اجتماعی انجام شود. از نگاه جامعه کارگری، هرگونه تغییر در محاسبه مستمری باید شفاف، تدریجی، عادلانه و همراه با مکانیزمهای جبران اثر تورم باشد.
جمعبندی؛ نگرانی جدی است، اما کاهش قطعی اعلام نشده
در حال حاضر، مهمترین نکته برای بازنشستگان و بیمهشدگان این است که هنوز هیچ حکم قطعی درباره کاهش مستمریها اعلام نشده است. آنچه وجود دارد، مجموعهای از پیشنهادها، گمانهزنیها و هشدارهای کارگری درباره پیامدهای احتمالی تغییر فرمول محاسبه مستمری است.
با این حال، حساسیت این پرونده قابل انکار نیست. اگر قرار باشد مبنای محاسبه مستمری تغییر کند، دولت، مجلس و سازمان تأمین اجتماعی باید بهصورت شفاف توضیح دهند که این تغییر دقیقاً شامل چه کسانی میشود، از چه زمانی اجرا خواهد شد، دستمزدهای سالهای گذشته چگونه تعدیل میشوند و چه تضمینی وجود دارد که مستمری آینده بیمهشدگان کاهش معنادار پیدا نکند.
تا آن زمان، میتوان گفت نگرانی بازنشستگان و کارگران واقعی است، اما هنوز نباید از کاهش قطعی حقوق بازنشستگان سخن گفت.