پژوهش جدیدی روی نوجوانان نشان میدهد زمان استفاده از گوشی و دیگر صفحهنمایشها با تفاوتهایی در حجم ماده خاکستری برخی نواحی مغز ارتباط دارد. بااینحال، محققان تاکید میکنند که این یافتهها رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکنند.
این مطالعه را گروهی از پژوهشگران دانشگاه فنلاند انجام دادهاند و نتایج آن در مجله علمی NeuroImage: Reports منتشر شده است. به گزارش Digital Trends، در این پژوهش، اطلاعات ۴۴ نوجوان سالم ۱۶ تا ۱۹ ساله، شامل ۲۵ دختر و ۱۹ پسر، بررسی شد. محققان با استفاده از MRI، حجم ماده خاکستری مغز شرکتکنندگان را اندازهگیری کردند و برای ارزیابی عادتهای روزمره آنها از پرسشنامههای مربوط به زمان استفاده از صفحهنمایش، دستگاههای هوشمند و میزان فعالیت بدنی کمک گرفتند.
پژوهشگران همچنین وضعیت آمادگی جسمانی نوجوانان را با ترکیبی از نتایج آزمون دوی رفتوبرگشت ۵۰ متری و پرش طول ایستاده سنجیدند. نکته مهم این است که دادههای مورد استفاده در مطالعه از دو پروژه پژوهشی پیشین جمعآوری شده بودند و به سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ تعلق داشتند؛ بنابراین، نتایج لزوما بازتابدهنده عادتهای دیجیتال نوجوانان در سال ۲۰۲۶ نیستند.
استفاده بیشتر از صفحهنمایش با چه تغییراتی همراه بود؟
نتایج نشان داد نوجوانانی که زمان بیشتری را با صفحهنمایش و دستگاههای هوشمند سپری میکردند، بهطور متوسط حجم ماده خاکستری کمتری در لوب گیجگاهی میانی داشتند؛ ناحیهای که در فرایندهای حافظه و یادگیری نقش دارد. در مقابل، استفاده بیشتر از صفحهنمایش با حجم بالاتر ماده خاکستری در بخشهایی از قشر پیشپیشانی پشتیجانبی و قشر حرکتی مکمل ارتباط داشت. این نواحی در توجه، حافظه کاری، تصمیمگیری و برنامهریزی حرکات مشارکت دارند.
پژوهشگران همچنین ارتباطی میان زمان استفاده از صفحهنمایش و حجم بیشتر ماده خاکستری در ناحیهای از لوب پسسری به نام کونئوس چپ پیدا کردند که در پردازش اطلاعات دیداری نقش دارد. به گفته محققان، بازیها و اپلیکیشنهایی که به توجه مداوم، پردازش تصاویر و برنامهریزی حرکات نیاز دارند، ممکن است با این موضوع مرتبط باشند.
حجم بیشتر ماده خاکستری همیشه نشانه بهتری نیست
یکی از نکات قابلتوجه مطالعه این است که افزایش حجم ماده خاکستری لزوما به معنای عملکرد بهتر مغز نیست. مغز نوجوانان در مسیر رشد، فرایندی به نام هرس سیناپسی را پشت سر میگذارد که طی آن برخی ارتباطات عصبی کمتر استفادهشده حذف میشوند تا شبکههای مغزی کارآمدتر شوند. محققان احتمال میدهند حجم بیشتر در بعضی نواحی مغز با تفاوت در روند بلوغ عصبی ارتباط داشته باشد؛ هرچند این توضیح هنوز یک فرضیه است و به بررسیهای بیشتری نیاز دارد.
نقش فعالیت بدنی و محدودیتهای پژوهش
فعالیت بدنی و آمادگی جسمانی نیز با تفاوتهایی در حجم ماده خاکستری برخی نواحی مغز همراه بودند. بااینحال، بخشی از این ارتباطها پس از مقایسههای متعدد، معنای خود را از دست دادند.
از سوی دیگر، نمونه ۴۴ نفره مطالعه نسبتا کوچک است و پژوهش از نوع مقطعی محسوب میشود؛ یعنی وضعیت مغز و عادتهای شرکتکنندگان در یک بازه بررسی شده، نه اینکه تغییرات آنها طی چند سال دنبال شود. در نتیجه، مشخص نیست استفاده بیشتر از گوشی باعث تفاوتهای مغزی شده یا عوامل دیگری در شکلگیری هر دو نقش داشتهاند.
درمجموع، این پژوهش به ارتباط پیچیده میان سبک زندگی دیجیتال و ساختار مغز نوجوانان اشاره دارد، اما برای تعیین اثر بلندمدت استفاده از گوشی به مطالعات بزرگتر و طولی نیاز است. بنابراین، نمیتوان صرفا براساس این نتایج نتیجه گرفت که استفاده از گوشی به مغز آسیب میزند.
