سازوکار پرداخت بیمه بیکاری در کشور با چالشهای جدی روبهرو شده است. افزایش چشمگیر تقاضا از یک سو و ناترازی شدید منابع و مصارف صندوق تأمین اجتماعی از سوی دیگر، موجب شده تا روند نظارتها و بازرسیها برای تایید بیکاری کارگران سختگیرانهتر از گذشته شود؛ موضوعی که گلایههای متعددی را در میان جامعه کارگری به همراه داشته است.
ناترازی منابع صندوق تامین اجتماعی و افزایش تقاضا
به گزارش پلازا به نقل از ایسنا، بیمه بیکاری که بر اساس بخشنامه سال ۱۳۶۹ (و بهروزرسانی سال ۱۳۹۵) ساختار مشخصی دارد، این روزها تحت تأثیر ناترازی شدید میان منابع و مصارف قرار گرفته است. تغییرات اقتصادی و مشکلات کارگاهها و کارفرمایان در سالهای اخیر، موج جدیدی از بیکاری غیرارادی را ایجاد کرده که خروجی آن، رشد چشمگیر تعداد متقاضیان دریافت این مقرری بوده است.
به گفته نمایندگان کارگری، صندوق تأمین اجتماعی بهطور معمول با کسری منابع مواجه است و در شرایط فعلی، این فشار مالی مضاعف شده است. به همین دلیل، در چند ماه گذشته نهتنها سیکل اداری تایید و پرداخت طولانیتر شده، بلکه سختگیریها در فرآیند احراز شرایط نیز شدت یافته است.
ماجرای قطع بیمه بیکاری به دلیل عدم حضور در منزل
یکی از اصلیترین دلایل اعتراض کارگران در هفتههای اخیر، نحوه بازرسی ماموران سازمان تأمین اجتماعی از محل سکونت آنهاست. بازرسان سازمان برای اطمینان از بیکار بودن واقعی فرد و عدم اشتغال پنهان، به آدرسهای اعلامی مراجعه میکنند؛ اما عدم حضور موقت کارگر در خانه (حتی برای کارهای ضروری کوتاه) در بسیاری از موارد به قطع فوری مقرری منجر شده است.
نمایندگان کارگری شورای عالی کار معتقدند سازمان تأمین اجتماعی نباید صرفاً با یک یا دو بار عدم حضور فیزیکی کارگر در منزل، اقدام به قطع بیمه کند. از طرفی، گزارشهایی از سوی برخی کارگران وجود دارد که مدعی هستند با وجود حضور در منزل، بازرسی انجام نشده اما گزارش عدم حضور ثبت شده است.
محرومیت از بیمه بیکاری به دلیل عضویت غیرموظف در هیئتمدیره
چالش مهم دیگری که روند دریافت مقرری را مختل کرده، قطع بیمه کارگرانی است که نام آنها به عنوان عضو غیرموظف یا بازرس در هیئتمدیره برخی شرکتها ثبت شده است. بسیاری از این افراد بدون داشتن شغل فعال یا دریافت حقوق مستمر در این مجموعهها، صرفاً به دلیل ثبت نام اداری از دریافت بیمه بیکاری محروم شدهاند. جامعه کارگری خواستار آن است که ملاک قطع بیمه، «اشتغال واقعی و دریافت دستمزد ثابت» باشد، نه صرفاً داشتن عناوین کاغذی.
احتمال جدایی بیمه بیکاری از سازمان تامین اجتماعی
با توجه به چالشهای ساختاری موجود، پیشنهادهایی مبنی بر جدایی کامل بیمه بیکاری از سازمان تأمین اجتماعی مطرح شده است. قرار است طی روزهای آینده نشستهای تخصصی در دولت برای بررسی انتقال ساختاری این بخش برگزار شود. با این حال، هرگونه تغییر در نحوه بازرسی و پرداخت مقرری، نیازمند توافق شرکای اجتماعی و حضور فعال نمایندگان کارگری در کمیتههای تصمیمگیر خواهد بود تا حقوق قانونی نیروی کار آسیب نبیند.