یارانه نقدی که سالها بهصورت مبلغ ثابت به حساب خانوارها واریز میشد، حالا در آستانه یک تغییر اساسی قرار گرفته است؛ تغییری که میتواند شکل پرداخت یارانه در کشور را دگرگون کند. بر اساس گزارش تسنیم، دولت در حال پیشبرد طرحی است که در آن یارانه نقدی دهکهای مشمول، به اعتبار خرید کالا تبدیل خواهد شد.
به گزارش پلازا و به نقل از تسنیم، ۱۲ خرداد آخرین مهلت سکوهای مالی برای اعلام آمادگی جهت اجرای این طرح بود و با پایان فرآیند مناقصه، به نظر میرسد دولت وارد فاز عملیاتیسازی این ایده شده است.
در حالی که در ابتدا صحبت از اجرای طرح برای دهکهای اول تا سوم بود، اکنون نشانهها حاکی از آن است که دامنه اجرای آن میتواند به تمامی دهکهای مشمول یارانه گسترش پیدا کند.
یارانه نقدی چگونه تبدیل به اعتبار میشود؟
در مدل جدید، یارانه دیگر صرفاً مبلغی برای برداشت نقدی نخواهد بود. قرار است از یارانه ماهانه بهعنوان پشتوانه اعتباری استفاده شود. به این معنا که خانوار میتواند تا سقفی مشخص ـ برای مثال تا دو برابر یارانه ماهانه خود ـ خرید انجام دهد و بازپرداخت آن در ماههای بعد از محل یارانه انجام شود.
این سازوکار شباهت زیادی به مدل «الان بخر، بعداً پرداخت کن» یا BNPL دارد؛ مدلی که در سالهای اخیر در بسیاری از کشورها توسعه یافته و حالا نسخه یارانهای آن در ایران در حال طراحی است.
خرید فقط از فروشگاههای مشخص
در طرح اعتباریسازی، اعتبار تخصیصیافته احتمالاً فقط برای خرید کالاهای تعریفشده و از طریق فروشگاههای طرف قرارداد قابل استفاده خواهد بود. به این ترتیب، مسیر مصرف یارانه قابل رهگیری میشود و امکان استفاده از آن در بازارهای غیرمولد کاهش مییابد.
اتصال این مدل به سامانههای مالیاتی و صورتحسابهای الکترونیکی نیز میتواند شفافیت بیشتری در گردش منابع ایجاد کند.
هدف دولت چیست؟
هدف اصلی این طرح، افزایش قدرت خرید خانوار بدون تزریق مستقیم نقدینگی جدید به اقتصاد عنوان شده است. در شرایطی که تورم طی سالهای اخیر قدرت واقعی یارانه نقدی را کاهش داده، دولت تلاش دارد با استفاده از ابزار اعتبار، اثر حمایتی یارانه را تقویت کند.
در این مدل، خانوارها میتوانند نیازهای ضروری خود را زودتر تأمین کنند و بازپرداخت آن بهصورت تدریجی از محل یارانه انجام میشود.
آیا یارانه نقدی حذف میشود؟
هنوز جزئیات نهایی اجرای طرح اعلام نشده و مشخص نیست که پرداخت نقدی بهطور کامل حذف خواهد شد یا امکان انتخاب میان «دریافت نقدی» و «استفاده اعتباری» فراهم میشود. اما آنچه روشن است، حرکت دولت به سمت بازطراحی نظام حمایتی و کاهش پرداخت مستقیم پول نقد است.
کارشناسان تأکید میکنند موفقیت این طرح به کنترل تورم، پایداری زیرساختهای دیجیتال و تعیین دقیق کالاهای مشمول وابسته است. در غیر این صورت، اعتبار خرید نیز میتواند بهسرعت ارزش واقعی خود را از دست بدهد.
اگر این طرح برای همه دهکهای مشمول اجرا شود، میتوان آن را یکی از بزرگترین تغییرات در نظام پرداخت یارانه طی سالهای اخیر دانست؛ تغییری که مسیر حمایت معیشتی را از «واریز نقدی» به «اعتبار هدفمند خرید کالا» تغییر میدهد.