با اجرای طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان، سامانه نانینو به عنوان ابزار اصلی نظارت بر عملکرد نانوایی‌ها معرفی شده است؛ اما کشف صدها کارت بانکی در برخی استان‌ها، کارایی این سامانه را در مقابله با تراکنش‌های صوری و قاچاق آرد زیر ذره‌بین برده است.
سازوکار نظارتی سامانه نانینو و چالش تراکنش‌های صوری
به گزارش پلازا، پس از اجرایی شدن طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان، میزان فروش ثبت‌شده واحد‌های نانوایی در سامانه نانینو به عنوان یکی از شاخص‌های اصلی برای تعیین سهمیه آرد یارانه‌ای آن‌ها مبنا قرار گرفت. در این سیستم برای هر نوع نان، سهمیه مشخصی از آرد تعریف شده و میزان تخصیص بر اساس تعداد نان فروخته‌شده محاسبه می‌شود.
با این وجود، کشف صدها کارت بانکی در مواردی مانند نانوایی نیکشهر در سیستان و بلوچستان، موضوع تراکنش‌های صوری و خروج احتمالی آرد از شبکه توزیع رسمی را داغ کرده است. مسئولان اتاق اصناف و طرح هوشمندسازی تأکید می‌کنند که سامانه نانینو با رصد الگوهای خرید، تراکنش‌های غیرمتعارف و مکرر با یک کارت بانکی را شناسایی کرده و مانع از تأثیر آن‌ها بر افزایش سهمیه آرد نانوایی‌ها می‌شود، اما گزارش‌های مکرر تخلف نشان می‌دهد که این نظارت‌ها نیازمند بازنگری و تطبیق مداوم با بازرسی‌های میدانی است.
سابقه کشف کارت‌های بانکی در نانوایی‌های کشور و برخورد تعزیراتی
بررسی پرونده‌های تخلفاتی نشان می‌دهد که ماجرای کشف کارت‌های بانکی متعدد محدود به یک منطقه خاص نیست. پیش‌تر در فروردین ۱۴۰۴، مقامات جهاد کشاورزی در خواف از توقیف ۱۲۲ کارت بانکی در یک نانوایی خبر دادند و همچنین در مرداد همان سال، تعزیرات حکومتی کهگیلویه و بویراحمد از کشف ۹۳ کارت بانکی و صدور محکومیت سنگین نقدی برای عرضه خارج از شبکه هزاران قطعه نان در یاسوج پرده برداشت.
این پرونده‌ها نشان می‌دهد که برخی واحد‌های متخلف با جمع‌آوری کارت‌های بانکی افراد و ثبت تراکنش‌های ساختگی تلاش می‌کنند سهمیه آرد بیشتری دریافت کرده و آن را در بازار آزاد به فروش برسانند یا قاچاق کنند. با این حال، کارشناسان حقوقی و صنفی یادآور می‌شوند که کشف کارت‌های متعدد به‌تنهایی برای اثبات تخلف کافی نیست و نیازمند بررسی دقیق الگوهای مصرف، داده‌های سامانه و بازرسی‌های میدانی است تا مشخص شود آیا آرد یارانه‌ای واقعاً از چرخه تولید خارج شده است یا خیر.