در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند، معاملات بورس تنها پس از ۵۰ دقیقه متوقف شد و سازمان بورس در تصمیمی کم‌سابقه، تعطیلی بازار سرمایه تا 16 اسفند را اعلام کرد. اکنون در فضای پرابهام ناشی از تنش‌های نظامی، پرسش اصلی فعالان اقتصادی این است که بازار سرمایه چه زمانی و با چه سازوکاری بازگشایی خواهد شد و سرمایه‌گذاران در این شرایط با دارایی‌های نقدی خود چه باید بکنند؟
بعد از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در روز ۹ اسفند، معاملات بازار سرمایه با شرایطی کم‌سابقه مواجه شد. در همان روز، بورس تهران تنها پس از حدود ۵۰ دقیقه فعالیت متوقف شد و در ادامه، سازمان بورس و اوراق بهادار با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که به‌منظور مدیریت ریسک‌های سیستماتیک و حفظ ثبات بازار، فعالیت بازار سرمایه تا تاریخ ۱۶ اسفند تعطیل خواهد بود. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که فضای اقتصادی و مالی کشور به‌دلیل تنش‌های ژئوپلیتیک با عدم قطعیت قابل توجهی روبه‌رو شده است.
در ادامه، بررسی می‌کنیم که در چنین شرایطی وضعیت زیرساخت‌های مالی کشور چگونه است، سناریوی بازگشایی بورس چه خواهد بود و سرمایه‌گذاران در کوتاه‌مدت چه ملاحظاتی باید داشته باشند.
وضعیت سیستم بانکی و زیرساخت‌های مالی
در شرایط بحران، یکی از نگرانی‌های اصلی فعالان اقتصادی، پایداری سیستم بانکی و امنیت داده‌ها است. با این حال، ساختار زیرساختی شبکه مالی کشور به‌گونه‌ای طراحی شده که پشتیبان‌گیری و ذخیره‌سازی داده‌ها به‌صورت چندلایه انجام می‌شود.
بانک مرکزی، شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و همچنین سازمان بورس همگی دارای سیستم‌های بک‌آپ و مراکز داده پشتیبان هستند. به همین دلیل، از منظر زیرساختی انتظار نمی‌رود اختلال جدی در حفظ اطلاعات دارایی‌ها، سوابق معاملات یا مالکیت اوراق بهادار ایجاد شود.
به بیان دیگر، حتی در صورت توقف موقت فعالیت بازارها، ساختار داده‌ای و مالکیت دارایی‌ها محفوظ می‌ماند و ریسک از بین رفتن اطلاعات مالی بسیار پایین ارزیابی می‌شود.
سناریوی احتمالی بازگشایی بازار سرمایه
بازگشایی بازار سرمایه در چنین شرایطی معمولا مرحله‌ای و مدیریت‌شده انجام می‌شود. به احتمال زیاد، شروع فعالیت مجدد بازار با هماهنگی بانک‌ها، نهادهای مالی و سیاست‌گذار پولی صورت خواهد گرفت.
سناریوی محتمل این است که:
در مرحله نخست صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت بازگشایی شوند.
سپس در صورت ثبات نسبی شرایط، صندوق‌های کالایی به‌ویژه طلا و نقره به چرخه معاملات بازگردند.
در نهایت بازار سهام نیز به‌صورت کامل فعال شود.
زمان دقیق بازگشایی هر یک از این بخش‌ها به تصمیم شورای عالی بورس و وزارت امور اقتصادی و دارایی و همچنین شرایط سیاسی و امنیتی بستگی دارد.
یکی از نکات قابل توجه این است که در روزهای ابتدایی بازگشایی، احتمالاً فشار فروش و موج ابطال در صندوق‌های درآمد ثابت افزایش خواهد یافت؛ زیرا بخشی از سرمایه‌گذاران برای تأمین نقدینگی، اقدام به خروج منابع خود خواهند کرد.
با این حال تجربه جنگ ۱۲ روزه قبلی نشان می‌دهد که پس از کاهش شدت تنش‌ها، بازار سرمایه ظرف حدود ۳ تا ۴ روز به تدریج به جریان عادی معاملات بازمی‌گردد. بنابراین احتمال می‌رود پس از فروکش کردن درگیری‌ها، بازار سرمایه نیز روند احیا را طی کند.
در شرایط جنگی با پول نقد چه باید کرد؟
یکی از پرسش‌های پرتکرار سرمایه‌گذاران در چنین شرایطی این است که آیا باید به سمت خرید دلار یا طلا حرکت کرد؟
واقعیت این است که در شرایط جنگی، وقتی بخش عمده بازارها تعطیل هستند، معاملات رسمی انجام نمی‌شود و انتقالات بانکی محدود است، عملاً قیمت‌های قابل اتکا در بازار شکل نمی‌گیرد. به همین دلیل نرخ‌هایی که در چنین شرایطی اعلام می‌شود، لزوماً بازتاب واقعی عرضه و تقاضا نیست.
برای نمونه، در ابتدای تنش‌ها قیمت‌ها به سطوحی مانند:
طلای گرمی حدود ۲۲ میلیون تومان
دلار حدود ۱۶۷ هزار تومان
تتر حدود ۱۷۴ هزار تومان
رسید؛ اما در ادامه و در میانه شرایط جنگی، اعداد متفاوتی در بازار غیررسمی دیده شد که نشان‌دهنده هیجان و نبود معاملات واقعی است.
در چنین دوره‌هایی باید توجه داشت که اولویت اصلی بقا و مدیریت ریسک است، نه کسب سود. بازارها چه داخلی و چه جهانی معمولاً پیش از وقوع رویدادهای بزرگ، با هیجان واکنش نشان می‌دهند و سپس به مرور به تعادل می‌رسند.
چرا در میانه جنگ تقاضا برای ریال افزایش پیدا می‌کند؟
برخلاف تصور عمومی که تصور می‌شود در بحران‌ها همه به دنبال دلار و طلا هستند، در بسیاری از موارد در میانه بحران تقاضا برای نقدینگی ریالی افزایش پیدا می‌کند. چند عامل مهم در این موضوع نقش دارد:
نیاز شدید به نقدینگی برای هزینه‌های جاری
تعطیلی بازارها و نبود امکان معامله دارایی‌ها
محدودیت در نقل‌وانتقال‌های مالی
افزایش عدم قطعیت اقتصادی
همین عوامل باعث می‌شود بسیاری از دارندگان دارایی‌ها در مقطعی برای تأمین نقدینگی اقدام به فروش دارایی‌های خود کنند.
چه زمانی دوباره باید به سراغ دارایی‌های امن رفت؟
از منظر تحلیلی، زمان مناسب برای بازگشت به دارایی‌های امن مانند طلا یا ارز معمولاً پس از پایان جنگ و تثبیت شرایط شکل می‌گیرد. در این مقطع، معمولاً چند اتفاق هم‌زمان رخ می‌دهد:
ریسک جنگ از بازارها حذف می‌شود.
بسیاری از دارایی‌داران برای تسویه بدهی‌ها یا تأمین نقدینگی اقدام به فروش می‌کنند.
به دلیل تعطیلات نوروزی نقدینگی ریالی در بازار کاهش می‌یابد.
گزارش‌های پولی مانند آمار نقدینگی دی و بهمن در فروردین منتشر می‌شود که می‌تواند بر انتظارات تورمی اثر بگذارد.
احتمال افزایش نرخ بهره برای تأمین ریال در اقتصاد وجود دارد.
مجموع این عوامل می‌تواند دوره‌ای از بازتنظیم قیمت‌ها در بازار دارایی‌ها ایجاد کند.
تعطیلی موقت بازار سرمایه پس از حملات ۹ اسفند، تصمیمی در راستای مدیریت ریسک و جلوگیری از رفتارهای هیجانی در بازار بود. زیرساخت‌های مالی کشور از منظر داده و مالکیت دارایی‌ها همچنان پایدار ارزیابی می‌شود و انتظار نمی‌رود اختلال جدی در این بخش‌ها ایجاد شود.
بازگشایی بازار نیز احتمالاً مرحله‌ای و با اولویت صندوق‌های درآمد ثابت آغاز خواهد شد. در کوتاه‌مدت ممکن است فشار فروش و خروج نقدینگی مشاهده شود، اما تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد که با فروکش کردن تنش‌ها، بازار سرمایه نیز به تدریج به مسیر عادی خود بازمی‌گردد.
در چنین شرایطی مهم‌ترین نکته برای سرمایه‌گذاران حفظ آرامش، مدیریت نقدینگی و پرهیز از تصمیم‌های هیجانی است؛ زیرا بازارها معمولاً پس از عبور از شوک‌های اولیه، فرصت‌های جدیدی برای سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کنند.
منبع/اکو ایران