طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور در ۳۰۰ واحد صنفی تهران، به گفته فعالان بازار، توانسته وضعیت تامین تایر و فاصله قیمت بازار آزاد با نرخ مصوب را تا حدی بهبود دهد. با این حال، تامین سایزهای پرتقاضا، عرضه منظم روغن موتور و جلوگیری از فروش اجباری کالاهای جانبی همچنان از چالشهای اصلی این بازار است.
عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور در ۳۰۰ واحد تهران
به گزارش پلازا، طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور از ابتدای آبانماه بهصورت آزمایشی در تهران آغاز شد. در این طرح، ۱۵۰ واحد صنفی برای عرضه لاستیک و ۱۵۰ واحد نیز برای عرضه روغن موتور در مناطق ۲۲گانه تهران تعیین شدهاند.
هدف اصلی این برنامه، حذف واسطههای غیرضروری، ساماندهی توزیع و رساندن کالا با نرخ مصوب به مصرفکننده نهایی اعلام شده است. کارخانهها نیز محصولات خود را در اختیار واحدهای منتخب قرار میدهند تا توزیع تحت نظارت انجام شود.
بر اساس اظهارات فعالان صنفی، توزیع روزانه در مراکز تعیینشده ادامه دارد؛ اما ادامه این وضعیت به تامین پایدار محصولات از سوی کارخانهها، بهویژه در بخش لاستیک، وابسته است.
وضعیت بازار لاستیک پس از افزایش عرضه
بررسیهای میدانی نشان میدهد عرضه بیشتر لاستیک از سوی کارخانهها، تقاضا در بازار آزاد را کاهش داده و اختلاف قیمتها را در بسیاری از سایزها کمتر کرده است. در بعضی سایزها حتی قیمت بازار آزاد به سطحی پایینتر از نرخ مصوب رسیده است.
فعالان بازار میگویند با کاهش فاصله قیمت مصوب و بازار آزاد، انگیزه واسطهگری نیز کمتر شده و بیشتر خریداران، مصرفکنندگان واقعی هستند. برخی فروشندگان نیز از شرایطی خبر دادهاند که دیگر خبری از صف خرید یا کمبود گسترده لاستیک نیست و حتی فروشندگان برای جذب مشتری تلاش میکنند.
با این حال، وضعیت همه سایزها یکسان نیست و لاستیک رینگ ۱۴ همچنان یکی از سایزهای پرتقاضا به شمار میرود.
چرا لاستیک رینگ ۱۴ هنوز گرانتر است؟
با توقف تولید پراید و افزایش استفاده از خودروهایی مانند کوییک، ساینا، پژو ۲۰۶ و خانواده پژو پارس، تقاضا برای لاستیک رینگ ۱۴ افزایش یافته است. همین موضوع باعث شد این سایز در مقطعی با کمبود و اختلاف قیمت بیشتری روبهرو شود.
طبق اعلام فعالان صنفی، اختلاف نرخ بازار آزاد و قیمت مصوب رینگ ۱۴ در برخی موارد به حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد میرسد. با این حال، کارخانهها تولید و عرضه این سایز را افزایش دادهاند و انتظار میرود مشکل تامین آن در روزهای آینده کمتر شود.
دریافت چهار حلقه لاستیک با ارائه مدارک خودرو
در واحدهای صنفی مشمول طرح، متقاضیان میتوانند با ارائه مدارک خودرو و مدارک هویتی لازم، لاستیک مورد نیاز خود را دریافت کنند. برخی فروشندگان اعلام کردهاند امکان تحویل چهار حلقه تایر وجود دارد و در صورت کامل بودن مدارک، فرآیند تحویل زمان زیادی نمیبرد.
اطلاعات توزیع لاستیک در سامانه جامع تجارت ثبت میشود تا سوابق دریافت کالا قابل بررسی باشد. خریداران همچنین میتوانند لاستیک را در همان واحد صنفی نصب کنند یا برای نصب به مرکز دیگری مراجعه کنند.
قیمت روغن موتور در طرح عرضه مستقیم چگونه است؟
در بخش روغن موتور، عرضه با نرخ درجشده روی گالن انجام میشود. در یکی از بررسیهای میدانی، روغن موتور با گرانروی ۱۰W-۴۰ با قیمت مصرفکننده یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان روی گالن عرضه شده و واحد صنفی نیز همان مبلغ را از مشتری دریافت کرده است.
فعالان این بازار میگویند آغاز عرضه روغن موتور با نرخ مصوب، میزان مراجعه مشتریان به تعویضروغنیها را افزایش داده است. پیش از اجرای طرح، بسیاری از مشتریان تنها برای پرسوجو درباره قیمت مراجعه میکردند، اما با منظمتر شدن توزیع، شرایط تا حدی تغییر کرده است.
فروش گالنی روغن موتور در طرح جدید ممنوع است
واحدهای تعویض روغن در چارچوب طرح عرضه مستقیم، مجاز به فروش جداگانه گالن روغن موتور نیستند و باید روغن دریافتی را مستقیما برای خودروهای مراجعهکننده استفاده کنند.
چهار کارخانه و پالایشگاه داخلی در تامین روغن موتور این طرح مشارکت دارند و وظیفه دارند روغنهای پرمصرف و پرتقاضا را به واحدهای منتخب برسانند. واحدها نیز موظفاند نرخ مصوب کالا و خدمات را رعایت کنند و بنر اطلاعرسانی عرضه روغن با نرخ دولتی را در محل قابل مشاهده نصب کنند.
چالش فروش اجباری ضدیخ و روغن دنده
یکی از گلایههای مطرحشده از سوی فعالان صنف روغن موتور، فروش اجباری کالاهای جانبی در کنار روغنهای پرمصرف است. به گفته آنها، برخی واحدها هنگام سفارش روغن موتور، ناچار به دریافت حجم بالایی از محصولاتی مانند ضدیخ و روغن دنده نیز میشوند.
این وضعیت میتواند سرمایه در گردش فروشنده را در کالاهای کمتقاضا نگه دارد و برای مغازههای کوچک که فضای محدودی دارند، مشکلساز شود. با این حال، در روند جدید، گفته شده بسیاری از شرکتها عرضه کالاهای جانبی اجباری را حذف کرده یا به حداقل رساندهاند.
نظارت بر واحدهای عرضهکننده و برخورد با تخلف
واحدهای صنفی دریافتکننده سهمیه لاستیک و روغن موتور با نرخ مصوب، باید بنر اطلاعرسانی را در محل مناسب نصب کنند تا مشتریان از عرضه دولتی این محصولات مطلع شوند.
بازرسان نیز بهصورت سرزده، وضعیت تامین کالا و نحوه عرضه را بررسی میکنند. در صورت دریافت سهمیه و خودداری از عرضه، فروش بالاتر از نرخ مصوب یا وقوع تخلف، پرونده واحد صنفی میتواند برای رسیدگی به مراجع ذیصلاح از جمله سازمان تعزیرات حکومتی ارجاع شود.
فروش اجباری کالا نیز تخلف صنفی محسوب میشود و در صورت ارائه مستندات، مشخصات شرکت و واحد صنفی مربوطه برای پیگیری به سازمان حمایت و وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام خواهد شد.
نقش قیمتگذاری دستوری در التهاب بازار لاستیک
فعالان بازار لاستیک، افزایش هزینه تولید در کنار قیمتگذاری دستوری را یکی از دلایل کمبود و کاهش عرضه در ماههای گذشته میدانند. به گفته آنها، بخشی از مواد اولیه مورد نیاز کارخانهها به ارز وابسته است و نوسانات ارزی نیز بر روند تولید و عرضه اثر گذاشته است.
در این گزارش اعلام شده بود که هزینه تمامشده تولید هر کیلوگرم تایر به حدود ۷۰۰ هزار تومان رسیده، در حالی که افزایش قیمت مورد تایید در سطحی حدود ۴۰۰ هزار تومان و اندکی بیشتر قرار داشته است. این اختلاف، تولید برخی محصولات را برای کارخانهها از نظر اقتصادی دشوار کرده بود.
تولیدکنندگان نیز وعده دادهاند در صورت اصلاح سیاست قیمتگذاری، تولید را ۳۰ درصد افزایش دهند تا کمبودهای احتمالی بازار پوشش داده شود.
حذف قیمتگذاری دستوری تایر و روغن موتور تا پایان ۱۴۰۵
این گزارش پیش از تصمیم جدید ستاد تنظیم بازار تهیه شده است. در آخرین جلسه این ستاد به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، مقرر شد قیمتگذاری دستوری تایر و روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال ۱۴۰۵ کنار گذاشته شود.
این تصمیم با هدف حمایت از تولیدکنندگان داخلی، افزایش تولید و تعدیل قیمتها اتخاذ شده و میتواند سازوکار تعیین قیمت لاستیک و روغن موتور خودروهای سواری را تغییر دهد. با این حال، توزیع لاستیک خودروهای سنگین و روغن موتور دیزلی همچنان مطابق روال گذشته ادامه خواهد داشت و مشمول این تغییرات نمیشود.
اکنون باید دید حذف قیمتگذاری دستوری چه اثری بر قیمت نهایی لاستیک و روغن موتور خواهد داشت و طرح عرضه مستقیم در شرایط جدید با چه سازوکاری ادامه پیدا میکند.
