این روزها در کنار یارانه نقدی و کالابرگ معیشتی، اسم سه طرح حمایتی دیگر هم خیلی به گوش میخورد: یسنا، رفع سوءتغذیه کودکان و کارت امید مادر. خیلیها فکر میکنند اینها همان کالابرگ هستند با یک نام دیگر. اما واقعیت چیز دیگری است.
به گزارش پلازا و به نقل از تسنیم، دولت برای این سه طرح، بودجه مستقلی در نظر گرفته؛ رقمی حدود ۸ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان. این پول ربطی به یارانه عمومی و کالابرگ معمولی ندارد. هر کدام از این طرحها، مخاطب خاص خودش را دارد، سازوکار جداگانهای دارد و برای هدف متفاوتی طراحی شده. آنچه همه را به هم وصل میکند، یک چیز است: حمایت از مادران و کودکانی که بیشتر از بقیه در فشار معیشتی هستند.
یسنا و رفع سوءتغذیه؛ دو حمایت با دو بودجه مجزا
خیلیها تصور میکنند افزایش کالابرگ عمومی به معنای افزایش یسنا هم هست. اما اینطور نیست. یسنا و طرح رفع سوءتغذیه، هرکدام بودجه اختصاصی خودشان را دارند و دولت هر سال سر سال برایشان اعتبار جداگانه میگذارد.
سال گذشته، چهار نوبت یسنا و دوازده نوبت رفع سوءتغذیه پرداخت شد. امسال هم قرار است در صورت اجازه قواعد بودجهای، یک مرحله از رفع سوءتغذیه در اردیبهشت ماه واریز شود. اما این وعدهها مشروط است؛ یعنی اگر بودجه تخصیص پیدا کند.
ارقام و اعداد؛ ۸.۱ همت برای دو طرح
عدد ۸.۱ هزار میلیارد تومان برای یسنا و رفع سوءتغذیه در بودجه پیشبینی شده. اگر این پول کامل تخصیص
پیدا کند، پرداختهای این دو طرح در طول سال با نظم ادامه پیدا خواهد کرد. اهمیت این عدد فقط به بزرگی آن نیست؛ مهمتر از آن، پایداری اجراست. یعنی حمایت از مادران و کودکان قرار نیست مقطعی و نمایشی باشد، بلکه دارد تبدیل میشود به یک سیاست مستمر رفاهی.
طرح یسنا؛ برای مادران باردار و کودکان زیر دو سال
یسنا برای آن دسته از مادرانی طراحی شده که یا باردارند یا فرزندی زیر دو سال دارند. ایده اصلی این است که سبد غذایی این گروه تقویت شود تا هم سلامت مادر حفظ شود و هم بچه دچار مشکل تغذیهای نشود. در عمل، یسنا به صورت اعتبار خرید کالاهای اساسی در اختیار خانواده قرار میگیرد.
نکته هوشمندانه یسنا این است که به جای پول نقد، اعتبار میدهد. یعنی خانواده مجبور میشود آن را صرف کالاهای ضروری کند؛ همان چیزهایی که بیشترین اثر را روی سلامت مادر و کودک دارند.
رفع سوءتغذیه کودکان؛ برای کودکانی که واقعاً در معرض خطرند
این طرح اما کمی متفاوت است. رفع سوءتغذیه مستقیماً سراغ کودکانی میرود که در معرض ضعف تغذیهای یا کمبود جدی مواد غذایی هستند. یعنی گروهی که از نظر سلامت عمومی حساسترین افراد جامعه محسوب میشوند.
سال گذشته دوازده نوبت این حمایت پرداخت شد. امسال هم اگر بودجه اجازه دهد، یک مرحله در اردیبهشت واریز میشود. شاید عددش در مقایسه با بودجه کل کشور خیلی بزرگ نباشد، اما اثرش روی زندگی آن دسته از کودکانی که بشدت در معرض خطرند، فوری و مستقیم است. سوءتغذیه در کودکی یعنی آیندهای با قد کوتاهتر، توان یادگیری کمتر و هزینه درمان بیشتر. پس این پول در واقع سرمایهگذاری است، نه هزینه.
کارت امید مادر؛ ماهانه ۲ میلیون تومان برای هر نوزاد تازه متولد شده
سومین طرح، کارت امید مادر است. این یکی از فروردین امسال فعال شده و برای هر کودکی که در سال ۱۴۰۵ به دنیا بیاید، ماهانه ۲ میلیون تومان اعتبار به کارت مادر واریز میشود. این اعتبار را میتوان در فروشگاهها و داروخانههای طرف قرارداد خرج کرد و کالاهای مجاز شامل مواد غذایی، شیرخشک و پوشک است.
طراحی این طرح چند ویژگی بامزه دارد. اول اینکه پول نقد نیست، اعتبار است؛ یعنی نمیشود آن را صرف هر چیزی کرد. دوم اینکه دامنه حمایت را از غذا فراتر برده و به نیازهای حیاتی مثل پوشک و شیرخشک هم کشیده است. سوم اینکه با هویت «مادر» گره خورده، یعنی پول به دست کسی میرسد که واقعاً خرج کودک را میکند.
یک تلاش جانبی برای کنترل قیمت پوشک
مسئولان گفتهاند که در کنار پرداخت اعتبار، دارند تلاش میکنند با تولیدکنندگان پوشک به توافق برسند تا این کالا با قیمت مناسبتری در اختیار خانوادهها قرار بگیرد. این یعنی دولت فقط به فکر پرداخت یارانه نیست؛ میخواهد در سمت عرضه هم کاری کند. اگر این اتفاق بیفتد، اثر حمایت چند برابر میشود. چون وقتی قیمت پوشک پایین باشد، دو میلیون تومان اعتبار، معنای خیلی بیشتری پیدا میکند.
چرا این سه طرح از کالابرگ عمومی جدا هستند؟
کالابرگ معیشتی برای عموم خانوارهای مشمول یارانه طراحی شده. اما یسنا، رفع سوءتغذیه و کارت امید مادر، برای گروههای خاص و آسیبپذیرترند. این جداسازی دو تا نتیجه خوب دارد: اولاً نشان میدهد سیاستگذار برای مادران و کودکان حمایت ویژه قائل است. ثانیاً باعث میشود افزایش یا کاهش کالابرگ عمومی، روی این سه طرح اثر نگذارد و بودجه مستقلشان حفظ شود. یعنی حتی اگر کالابرگ عمومی کم شود، بچهها بینخور و پوشک نمیمانند.
مجموع این سه طرح، تصویر نسبتاً روشنی از نگاه دولت به حمایت از خانواده را نشان میدهد. یسنا برای مادران باردار و کودکان زیر دو سال، رفع سوءتغذیه برای کودکانی که واقعاً گرسنه میمانند، و کارت امید مادر برای تأمین نیازهای ماهانه نوزادان تازه متولد شده.
اگر بودجهها به موقع تخصیص پیدا کند و این طرحها با نظم اجرا شوند، میتوانند فشار معیشتی روی خانوادههای دارای فرزند را حسابی کم کنند. نکته مهم این است که امنیت غذایی کودکان دیگر شعار نیست؛ دارد تبدیل به یک اولویت اجرایی میشود. اولویتی که اگر درست از آب دربیاید، نه فقط امروز خانوادهها را نفس راحت میدهد، بلکه آینده سلامت جامعه را هم تضمین میکند.
فعلاً باید صبر کرد و دید اردیبهشت ماه چه میشود. آیا پرداخت رفع سوءتغذیه انجام میشود؟ آیا بودجهها تخصیص میخورد؟ امیدواریم جواب هر دو سؤال مثبت باشد