آمارهای اولیه از طرح جدید فروش ایرانخودرو نشان میدهد میزان مشارکت متقاضیان نسبت به دورههای گذشته افت قابل توجهی داشته و تعداد ثبتنامکنندگان حدود ۷۵ درصد کاهش یافته است؛ موضوعی که کارشناسان آن را نتیجه کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد میدانند.
به گزارش پلازا و طبق اطلاعات منتشرشده، در جدیدترین مرحله فروش ایرانخودرو حدود یک میلیون و ۷۱۸ هزار و ۴۵۲ نفر برای خرید خودرو ثبتنام کردهاند. این در حالی است که در مرحله قبلی که در بهمن ۱۴۰۴ برگزار شد، بیش از ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر متقاضی شرکت در طرح بودند.
کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار
یکی از مهمترین عوامل افت تقاضا، افزایش قیمت کارخانهای خودروها و کاهش فاصله با قیمت بازار آزاد عنوان شده است. در سالهای گذشته، اختلاف قابل توجه میان این دو قیمت باعث شده بود خرید خودرو از کارخانه به یک فرصت سودآور تبدیل شود.
در چنین شرایطی بسیاری از افراد نه برای مصرف شخصی، بلکه با هدف فروش خودرو در بازار آزاد و کسب سود در طرحهای فروش شرکت میکردند. اما اکنون با نزدیک شدن قیمت کارخانه به بازار، این سود تا حد زیادی از بین رفته و بخشی از تقاضای غیرمصرفی از بازار حذف شده است.
همچنان رقابت بالا در برخی طرحها
با وجود افت چشمگیر تعداد ثبتنامکنندگان، رقابت در برخی طرحها همچنان بالاست. برای مثال در سیزدهمین دوره قرعهکشی ایرانخودرو، در حالی که تنها ۶۲ هزار دستگاه خودرو عرضه شده بود، تعداد متقاضیان حدود ۲۷ برابر ظرفیت عرضه گزارش شد.
این مسئله نشان میدهد که کمبود عرضه در بازار خودرو هنوز بهطور کامل برطرف نشده و همچنان صف تقاضا برای برخی مدلها طولانی است.
افت چشمگیر نسبت به دورههای قبلی
بررسی آمار سه دوره اخیر فروش نشان میدهد بازار خودرو در مدت کوتاهی از فضای بسیار هیجانی فاصله گرفته است. در یازدهمین طرح فروش ایرانخودرو در دیماه، بیش از ۱۰ میلیون نفر برای خرید خودرو ثبتنام کرده بودند.
مقایسه این رقم با آمار فعلی نشان میدهد تعداد متقاضیان در مدت کوتاهی چندین میلیون نفر کاهش یافته و بخش بزرگی از تقاضای سرمایهای و واسطهای از بازار خارج شده است.
تحلیل کارشناسان؛ کاهش رانت در بازار خودرو
مرتضی افقه، اقتصاددان، کاهش تقاضا در طرحهای فروش خودرو را نتیجه طبیعی سازوکار عرضه و تقاضا میداند. به گفته او، زمانی که قیمت یک کالا افزایش پیدا کند و در مقابل میزان سودآوری آن کاهش یابد، تقاضا نیز به شکل طبیعی افت میکند.
در بازار خودرو نیز سالها اختلاف قابل توجه میان قیمت کارخانه و بازار آزاد نوعی رانت ساختاری ایجاد کرده بود که باعث میشد افراد خودرو را با هدف فروش فوری و کسب سود خریداری کنند. اکنون با کاهش این اختلاف قیمت، انگیزه حضور واسطهها نیز کمرنگتر شده است.
لزوم اصلاح همزمان عرضه و قیمتگذاری
در همین زمینه حسن کریمیسنجری، کارشناس صنعت خودرو، تأکید میکند که تعداد ثبتنامکنندگان بهتنهایی نمیتواند معیار دقیقی برای سنجش تقاضای واقعی باشد. به گفته او اگر عرضه کافی در بازار وجود نداشته باشد، افزایش قیمت بهتنهایی نمیتواند تعادل بازار را برقرار کند.
از دید کارشناسان، برای رسیدن به تعادل در بازار خودرو لازم است عرضه مناسب، قیمتگذاری منطقی و کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد بهصورت همزمان اجرا شود تا هم تقاضای سوداگرانه حذف شود و هم نیاز واقعی مصرفکنندگان پاسخ داده شود.